Jak powstaje trailer? Najlepsze i najgorsze trailery w historii

Teaser i trailer – to nie to samo

Zacznijmy od podstaw, bo te dwa terminy są często mylone.

Teaser

Teaser (ang. to tease – kusić, drażnić) to krótkie, często enigmatyczne zapowiedzi – trwające zazwyczaj 30–90 sekund – których celem jest wyłącznie wzbudzenie ciekawości widza. Często pojawia się rok lub nawet jeszcze wcześniej przed premierą, gdy film jest jeszcze w produkcji. Nie pokazuje fabuły, nie zdradza, jakie występują w nim postaci, nie tłumaczy praktycznie niczego. Często jest to zaledwie jedno ujęcie i tytuł produkcji.

Trailer

Trailer (ang. to trail – ciągnąć za sobą) to pełnoprawna zapowiedź, która trwa zazwyczaj 1,5–2,5 minuty. Jej zadaniem jest zarysowanie fabuły, przedstawienie głównych postaci, zakomunikowanie tego, w jakim gatunku utrzymana jest cała produkcja, a także wywołanie konkretnej emocji: ekscytacji, strachu, napięcia, wzruszenia – w zależności oczywiście od danego filmu. To on ma cię ostatecznie przekonać do zakupu biletu.

Klasyczny przykład: trailer Obcego – ósmego pasażera Nostromo (Alien) Ridleya Scotta z 1979 roku pokazywał tylko tajemnicze jajo w kosmosie i napis: “In space no one can hear you scream”. I to wystarczyło, by przekonać widzów, że warto czekać na ten film. Swoją drogą stał się hitem, który zna mnóstwo osób. Inny dobry przykład, tym razem teasera, zobaczysz na liście tych najlepszych w dalszej części artykułu.

Kto właściwie robi trailer?

Tu pojawia się zaskoczenie. Tworzenia trailera zazwyczaj nie powierza się reżyserowi ani montażyście samego filmu. Studia zatrudniają wyspecjalizowanych montażystów trailerów lub całe firmy – tzw. trailer houses – które funkcjonują w zupełnie innej strefie kreatywnej. Podczas gdy montażysta filmu skupia się na rozwoju postaci, emocjonalnych łukach i tempie na przestrzeni trwania całej produkcji, montażysta trailera musi wyciągnąć esencję, która zmieści się w dwóch minutach emocjonalnych uderzeń, narastającego napięcia i wyraźnego haczyka, który ma pociągnąć nas do kin, jak wędka rybę do wiadra rybaka.

Zespół tzw. trailer house – złożony z montażystów, autorów, supervisorów muzycznych, a czasem nawet psychologów – ogląda materiał dziesiątki razy, szukając kluczowej narracji, najbardziej przekonujących scen i momentów, które trafią do publiczności. Jednocześnie zwraca uwagę na to, żeby nie pokazać zbyt wiele i uniknąć spoilerów.

Co ważne: produkcja trailera często zaczyna się, jeszcze zanim sam film jest ukończony. W wielu przypadkach montażyści i domy trailerowe otrzymują surowe ujęcia, niedokończone efekty i czasem tylko niezmontowany materiał nakręcony wcześniej na planie. To dlatego czasem w trailerach pojawiają się sceny, których nie ma w ostatecznym filmie (co niestety jest niezbyt fajne dla osób, które potem będą w filmie wyczekiwały danej sceny i koniec końców będą zawiedzione. W przypadku niektórych trailerów doszło nawet do pozwów sądowych, ale o nich opowiemy za chwilę).

Jak wygląda tworzenie trailerów krok po kroku?

Proces zaczyna się od wielokrotnego oglądania materiału. Potem przychodzi identyfikacja kluczowych tematów, postaci i punktów fabularnych – i zbudowanie łuku narracyjnego specyficznego dla trailera, który może znacząco różnić się od narracji samego filmu.

Następnie montażysta buduje strukturę. Większość nowoczesnych trailerów podąża za trzyaktową strukturą: 

• Akt I – Wprowadzenie (Setup). Jego zadaniem jest przedstawienie świata, bohaterów, a także głównego konfliktu. Zaczyna się od cold open, np. intrygującego cytatu, mocnego ujęcia lub zabawnej sceny. Następnie pojawia się logo studia, a potem – wprowadzenie w realia produkcji.  
• Akt II – Rozwinięcie (Confrontation). Jego zadaniem jest eskalacja akcji, budowanie napięcia i – dzięki temu – wzrost zaangażowania widza. W tej części dynamika przyspiesza, bohaterowie mierzą się z coraz większymi przeszkodami, a muzyka doskonale to obrazuje. Kończy się nagłym cięciem, zatrzymaniem muzyki lub pojedynczym uderzeniem w kluczowym momencie (stopdown).
• Akt III – Kulminacja i pointa (Resolution). Jej zadaniem jest ostateczne uderzenie emocjonalne oraz CTA (Call to Action), czyli wezwanie do działania (w tym przypadku poinformowanie o tym, kiedy będzie premiera). W tej części prezentowane są najbardziej spektakularne sceny, zwroty akcji lub wręcz przeciwnie – najśmieszniejsze momenty. Na koniec pojawiają się: plansza tytułowa, data premiery i informacje o obsadzie.

Skąd pochodzi muzyka w trailerze?

Tak naprawdę… prawie nigdy z samego filmu. Filmy i seriale są często reklamowane na długo przed ukończeniem produkcji, a kompozytor zazwyczaj zaczyna pisać ścieżkę dźwiękową dopiero po zmontowaniu wstępnej wersji filmu, w postprodukcji. Tymczasem widzowie widzieli już kilka teaserów i trailerów. Skąd więc pochodzi ta spektakularna muzyka, skoro kompozytor jeszcze jej nie napisał?

Do końca lat 70. trailery używały muzyki z własnych bibliotek studyjnych – często pożyczając fragmenty ścieżek z poprzednich filmów. Potem powstał cały przemysł muzyki trailerowej: firmy specjalizujące się wyłącznie w tworzeniu muzyki przeznaczonej do zwiastunów.

Muzyka trailerowa jest znacznie tańsza w licencjonowaniu niż popularne hity lub ścieżki z filmów. Licencja na muzykę produkcyjną może kosztować od kilkuset do kilku tysięcy dolarów, podczas gdy licencja na bardziej rozpoznawalne utwory łatwo sięga dziesiątek tysięcy.

Dlatego właśnie słyszysz w trailerach epicki, pompujący adrenalinę dźwięk, który nie pojawia się nigdzie w samym filmie. To celowa decyzja twórców.

Zdarzają się jednak wyjątki. W 2010 roku trailer The Social Network użył chóralnej wersji Creep Radiohead, co kosztowało studio podobno 100 tysięcy dolarów za prawa do wykorzystania dźwięku. Była to oczywiście decyzja, która bardzo się opłaciła, bo trailer poszedł w viral i znacząco wypromował film.

Psychologia trailera – dlaczego tak bardzo zachęca, żeby wybrać się do kina, nawet jeśli film pozornie nas nie interesuje?

Tworzenie trailera opiera się na manipulowaniu uwagą i emocjami widzów. Jest to w pełni świadomy zabieg, który jednak (przeważnie) nie narusza zasad etyki.

Trailery znakomicie wywołują silne emocje – szczególnie ekscytację – co znacząco wzmacnia chęć obejrzenia filmu. Poprzez ustanowienie wstępnego kontekstu, trailery kierują tym, jak widownia będzie interpretować film i czego w ogóle będzie się po nim spodziewać.

Kluczowym narzędziem jest antycypacja. W wielkim skrócie: pewne ośrodki w mózgu wydzielają dopaminę, przez co z ekscytacją i niecierpliwością wyczekujemy nagrody. Dopamina karmi się samą nadzieją na to, że być może dostaniemy tę nagrodę (czyli ciekawy film), czyli wydziela się najbardziej wtedy, gdy oczekujemy na nią (a nie w momencie jej otrzymania). 

Dlatego właśnie trailer buduje to uczucie niespokojnego i niecierpliwego oczekiwania celowo, przez narastające tempo, muzykę i urwane w kluczowym momencie ujęcia. Montażyści w pewnym sensie myślą “uderzeniami” (w mediach społecznościowych były by to “hooki”), nie scenami, a już tym bardziej nie fabułą czy chociażby jej zarysem. Wiedzą, kiedy wyciąć muzykę dla dramatycznego efektu, kiedy urwać niezwykle znaczącą scenę, byśmy jeszcze bardziej chcieli poznać jej zakończenie (to tzw. otwarte pętle. Mózg ich nie lubi, szuka ich zakończenia, dlatego mimowolnie chcemy wybrać się na ten film do kina, by zobaczyć urwane sceny do końca).

Ważna jest też reguła niedopowiedzenia. Dobry trailer kusi, a nie opowiada historii ani nie zdradza fabuły. Daje widzowi zaledwie tyle informacji, żeby wzbudzić u niego ciekawość (pamiętasz otwarte pętle?). Ma także wpłynąć na oczekiwania widza, dlatego też zdradza gatunek filmu, ogólną tematykę. Ponadto napędza zaangażowanie, szczególnie jeśli jest to któraś produkcja z serii, ponieważ ludzie zaczynają spekulować, co tak naprawdę się wydarzy w danej części, przez co jej popularność rośnie jeszcze zanim trafi do kin.

I wreszcie: muzyka, która synchronizuje się z cięciami. Gdy oglądasz i jednocześnie słuchasz (bo wiemy, że niektórzy oglądają bez dźwięku, jedynie z napisami) trailera, wywołuje on w tobie jeszcze większe emocje, niż wtedy, gdyby był bez dźwięku. Właśnie dzięki muzyce tak krótkie nagranie jest w stanie wzbudzić ogromne emocje. Na ten temat przygotowaliśmy dwa osobne artykuły. Jeśli cię interesuje – koniecznie je przeczytaj.

Czy po trailerze coś jeszcze cię zaskoczy?

Tak naprawdę wszystko zależy od trailera. Dlatego też przygotowywanie ich nie jest wcale takie proste (i pewnie dlatego też mogliśmy stworzyć poniżej listę najgorszych trailerów w historii. Przez jeden z nich ludzie wygrywali sprawy w sądzie!).

Dobry trailer ma zarysować nastrój produkcji, emocje i ogólnie fabułę (wiemy, czy to romantyczna historia czy może motyw szpiegostwa), ale pozostawia najważniejsze niespodzianki na seans. Zły trailer spoileruje cały film zanim w ogóle trafi do kin.

Trailer Top Gun: Maverick sugeruje, że jeden z pilotów zginie podczas misji – pokazuje dramatyczny pogrzeb po sekwencji z ostrzeżeniem “ktoś nie wróci z tej misji”. W samym filmie pogrzeb dotyczy postaci granej przez Vala Kilmera, który umiera na raka. Żaden z pilotów w finałowej misji nie ginie i wszyscy wracają bezpiecznie.

To celowy zabieg – montażysta zestawił sceny z różnych kontekstów, żeby wywołać napięcie. I zadziałało. Ale jest to też forma manipulacji.

Najsłynniejsze i najlepsze trailery w historii

Zobaczmy, jakie są jedne z najciekawszych trailerów w historii. 

Obcy – ósmy pasażer Nostromo (Alien, 1979) – trailer

Kosmiczny panoramiczny kadr i ujawnienie tytułu prowadzą do zbliżenia tajemniczego jaja. W miarę jak muzyka narasta, widzimy urywki bez kontekstu. Gdy tempo muzyki przyspiesza, dramat eskaluje do kulminacji przemocy i krzyku. Finał to niesamowity tagline: “In space, no one can hear you scream”. Podręcznikowe arcydzieło.

Psychoza (Psycho, 1960) – trailer

Hitchcock zrobił coś zupełnie bezprecedensowego: sam poprowadził widzów przez plan filmowy, pokazując sale hotelowe i prysznic, nie zdradzając niczego – i kończąc sceną z krzyczącą kobietą. Trailer jest sześciominutową wycieczką po planie, prowadzoną przez samego reżysera. Taki formet dziś praktycznie nie istnieje. I może właśnie dlatego jest tak legendarny?

Incepcja (Inception, 2010) – trailer

Trailer otworzył nasze umysły na świat nieskończonych możliwości. Świat, w którym miasta mogą się dosłownie zginać na życzenie, budynki mogą się zawalać… Mamy wrażenie, że znajdujemy się w jakiejś innej rzeczywistości, którą być może kontrolujemy swoim umysłem. To “być może” jest tu kluczowe – ono sprawia, że chcemy obejrzeć cały film). Nie tylko obrazy wyglądały zdumiewająco – muzyka i dźwięk były do nich dopasowane. 

Mroczny Rycerz (The Dark Knight, 2008) – teaser

W kadrze pojawia się symbol Batmana, gdy głos Alfreda ostrzega Bruce’a Wayne’a przed nieprzewidywalnym nowym zagrożeniem. Tłumiony śmiech narasta do crescendo, a potem Ledger ogłasza: “People will die!” Symbol eksploduje w białym świetle, gdy karta Jokera leci w stronę widowni, a za nią słynny śmiech. Jeden z najlepiej przyjętych teaserów w historii kina. Na jego przykładzie możesz dokładniej zrozumieć, czym różni się trailer od teasera.

Logan:Wolverine (Logan, 2017) – trailer

Trailer pokazał zmęczonego Wolverine’a w ponurej przyszłości, próbującego ochronić tajemnicze dziecko. Na tle utworu Hurt Johnny’ego Casha film obiecał surowe, emocjonalne pożegnanie jednej z najbardziej ukochanych postaci Marvela. Połączenie piosenki Cash’a z obrazem starzejącego się superbohatera to jedno z najlepszych skojarzeń muzyki i obrazu w historii trailerów.

Trzy przykłady trailerów, które zawiodły

A jakie trailery nie przypadły widzom do gustu?

Batman v Superman: Świt sprawiedliwości (Batman v Superman, 2016) – spoiler na spoilerze

Trailer Zacka Snydera z 2016 roku zepsuł większość ważnych zwrotów akcji – w tym pojawienie się Doomsday’a, Jesse Eisenberga jako Lexa Luthora, wejście Wonder Woman i zapowiedź innych członków Ligi Sprawiedliwości. Fani byli wściekli. Jeden z komentatorów na Reddit napisał: “Nie oglądałem trailera i nie miałem pojęcia, że Doomsday jest w filmie. Gdy Lex wypowiada to imię i widzimy go po raz pierwszy – oszalałem. Gdyby zachowali to w tajemnicy, film zyskałby tak wiele”.

Drive (2011) – film, którego nie ma w trailerze

Zamiast pokazać stonowane tony lub potężną neonową estetykę wizualną Refna, trailery prezentowały szybko nakręcony film akcji odpowiedni dla fanów Szybkich i wściekłych. Widzowie, którzy przyszli na film o autach, wyścigach – trafili na minimalistyczny, powolny portret psychologiczny z ograniczoną akcją. Część z nich pozwała studio – i wygrała. Kobieta z Michiganu, Sarah Deming, złożyła pozew sądowy, twierdząc że trailer wprowadza w błąd.

Terminator: Genisys (2015) – spoiler w zwiastunie

Nawet reżyser Alan Taylor przyznał w wywiadach po premierze, że trailery zdradzają kluczowe punkty fabularne, które miały pozostać tajemnicą aż do seansu. Główny twist całej fabuły – że John Connor jest antagonistą – pojawił się wprost w oficjalnym materiale promocyjnym. Trudno więc się dziwić, że film potem tak bardzo rozczarował widzów.

Trailer jako samodzielna sztuka

Na koniec warto powiedzieć, że dobry trailer to tak naprawdę osobne dzieło. Nie jest to wycięty fragment filmu, tylko pełnoprawne dzieło, nad którym pracował sztab ludzi. Może być lepszy od samego filmu. Może wywołać emocje, których film nigdy nie dostarczy. Niektórzy wspominają konkretne trailery nawet po latach od ich premiery (jak chociażby ten Hitchcocka), niezależnie od filmu.

Tworzenie trailera jest złożonym i wielopłaszczyznowym procesem, dalekim od zwykłego łączenia interesujących scen w jedno nagranie. Wiąże się on z pracą dedykowanego zespołu profesjonalistów, głębokim zrozumieniem struktury narracyjnej i dokładną świadomością grupy docelowej.