Za kulisami XL Recordings

Beggars Group – dom niezależnych labeli

Nim zaczniemy mówić o początkach historii XL Recordings, warto przytoczyć kilka słów o wytwórni brytyjksiej Beggars Banquet Records, która w latach 80. zasłynęła wypromowaniem znaczących artystów sceny new wave, takich jak The Fall, Gary Numan czy Bauhaus.  

Szybko zaczęto rozszerzać działalność i tak powstała Beggars Group – grupa zrzeszająca mniejsze labele pod egidą “wytwórni matki”. W jej ramach funkcjonują tak zasłużone dla kultury alternatywnej marki jak 4AD (obecnie m.in. The Breeders, Future Islands, Dry Cleaning), a z czasem do grupy dołączyły także amerykańskie Matador Records (m.in. Queens of the Stone Age, King Krule, Kim Gordon) oraz działające od lat 70. Rough Trade Records (m.in. Arcade Fire, The Libertines, The Strokes). 

Niezależnie od tego, czy dany label powstawał w ramach grupy, czy był do niej włączany, zachowywał autonomię. W praktyce Beggars przypomina federację niezależnych wytwórni, które utrzymują własne struktury i niezależność artystyczną. Wspólne pozostają dystrybucja, finansowanie oraz operacje biznesowe, co zapewnia stabilność – rzadkość w świecie indie. Dzięki temu poszczególne labele mogą skupić się na tym, co najważniejsze: wyszukiwaniu i rozwijaniu artystów. 

Założyciel grupy, Martin Mills, zaczynał od sklepu muzycznego, a etos DIY od początku był fundamentem jego działalności. Warto przy tym podkreślić, że Beggars Group pozostaje niezależna i nie jest częścią żadnego z tzw. majorsów. W takich okolicznościach w 1989 roku narodziło się XL Recordings.

Rave’owe korzenie

XL powstało jako label zorientowany na rozwijającą się brytyjską scenę rave. Był to wówczas rynek niszowy i niezagospodarowany, ale rosnąca popularność imprez sugerowała, że jego potencjał szybko zostanie wykorzystany. 

Założycielami byli Nick Halkes i Tim Palmer, jednak najważniejszą postacią okazał się Richard Russell – młody, zaledwie 20-letni DJ, który dołączył do wytwórni w 1991 roku jako łowca talentów. Po odejściu założycieli to właśnie on przejął stery w 1996 roku, stając się głównym architektem jej wizji. 

Początkowo XL funkcjonowało w cieniu bardziej komercyjnej wytwórni Citybeat, jednak szybkie sukcesy sprawiły, że role się odwróciły – to XL przejęło jej katalog i stało się głównym elektronicznym ramieniem Beggars.

The Prodigy i moment przełomu

Na początku XL specjalizowało się w muzyce breakbeatowej i drum’n’bassowej. Obok takich nazw jak SL2 czy Johnny L, kluczową rolę odegrało jednak The Prodigy. Rosnąca popularność projektu Liama Howletta zaczęła wykraczać poza ramy undergroundowej sceny rave’owej już za sprawą drugiego krążką legendarnego – “Music For the Jilted Generation” (1994).

W trakcie trasy promującej płytę, formacja zaczynała przypominać tę, którą znamy współcześnie z coraz mocniej zarysowującymi się postaciami Maxima Reality oraz Keitha Flinta, którzy dotychczas byli jedynie tłem dla producenckich umiejętności Howletta. Kolejny album miał jeszcze bardziej niż poprzednik czerpać inspirację z innych gatunków muzycznych i otwierać The Prodigy na nowe grono odbiorców. Zbiegło się to z czasem, gdy Russell przejął pełnię kontroli nad XL i kierunek zespołu odpowiadał temu jaki sam chciał obrać dla swojego labelu. Miał on w założeniu przestać się ograniczać do sceny rave’owej i zacząć znajdować artystów ciekawych i oryginalnych bez względu na gatunek muzyczny.

Trzeci krążek The Prodigy “The Fat of the Land” (1997), przyniósł ogromny sukces – zarówno artystyczny, jak i komercyjny – a XL Recordings zaczęłą być wytwórnią kojarzoną z wprowadzeniem kultury rave do mainstreamu. Jednocześnie zaczęła się jednak otwierać również na nowe kierunki.

Marka sama w sobie

W latach 2000. wytwórnia coraz mniej kojarzyła się z rave’em, a coraz bardziej z szeroko pojętą sceną alternatywną. Podpisanie The White Stripes przyniosło kolejne sukcesy, a albumy “White Blood Cells” i “Elephant” osiągnęły status platynowych. Równolegle XL zaczęło eksplorować scenę grime – do katalogu dołączył Dizzee Rascal.

Przełomem okazała się również współpraca z Thomem Yorke’em, który wydał w wytwórni swój solowy album “The Eraser”. Zadowolony z tej współpracy, przeniósł do XL także swoją macierzystą grupę podpisując umowę na fizyczne wydanie albumu “In Rainbows”. Od tamtej chwili wszystkie kolejne wydania Radiohead były realizowane przez XL Recordings jak i również został do niej przeniesiony katalog wcześniejszych płyt należących do Parlophone.

Od tego momentu wytwórnia stała się marką samą w sobie, wydając kolejne ważne nazwiska: M.I.A., The Horrors czy Vampire Weekend.

Największy sukces

Największy sukces miał jednak dopiero nadejść. To właśnie XL stoi za odkryciem Adele. Jej debiut “19” (2008) odniósł duży sukces, ale to “21” (2011) okazał się fenomenem na skalę globalną. Ponad 30 milionów sprzedanych egzemplarzy i status jednego z najlepiej sprzedających się albumów XXI wieku to wynik, który jeszcze kilka lat wcześniej wydawał się nieosiągalny dla niezależnej wytwórni. XL dokonało rzeczy wyjątkowej: przeniosło indie na poziom globalnego mainstreamu, nie tracąc przy tym swojej tożsamości.

Mniej znaczy więcej

Na czym polega wyjątkowość XL? Kluczowa jest tu postać Richarda Russella, który konsekwentnie buduje label według własnej wizji. Nawet na tle innych struktur Beggars Group XL wyróżnia się dużą autonomią i funkcjonuje niemal jak autorski projekt. On sam pozostaje człowiekiem “z wewnątrz” i mimo piastowania najważniejszej funkcji w firmie często współpracuje i nagrywa z artystami. To się naturalnie przekłada na zupełnie inny rodzaj relacji na linii wykonawca-wydawca.

Model działania grupy pozwala na podejmowanie ryzyka – sukces jednego artysty może równoważyć niepowodzenie innego. Dzięki temu możliwe jest długofalowe budowanie karier, bez presji natychmiastowego sukcesu. W efekcie artyści tacy jak Adele, Radiohead czy The Prodigy rozwijają się w sposób organiczny, a nie podporządkowany jednorazowym hitom.

Ważnym elementem jest także kontrolowany eklektyzm i selekcja. XL wydaje średnio zaledwie kilka płyt rocznie, co nawet jak na standardy indie jest wynikiem niskim. Dzięki temu katalog wytwórni przypomina raczej starannie dobraną kolekcję niż wypchane stoisko na bazarze.

Konsekwencja w erze streamingu

Po sukcesie Adele wytwórnia znalazła się w wyjątkowej sytuacji finansowej. Pokusa powtórzenia tego modelu była oczywista – znaleźć “kolejną Adele”, wpakować w jej rozpromowanie wór pieniędzy i liczyć, że sytuacja się powtórzy. Dzięki temu stworzyłby się samo napędzający się system, charakterystyczny dla dużych wytwórni Tak się jednak nie stało i XL Recordings nie zmieniło swojego sposobu działania.

Nie dostosowało się też w pełni do logiki streamingu. Zamiast częstych premier i działania pod algorytmy, pozostało przy długich cyklach wydawniczych. Jednocześnie w katalogu pojawiają się artyści świetnie odnajdujący się w nowej rzeczywistości, jak FKA twigs czy Arca.

To napięcie między nowoczesnością a konsekwencją własnej filozofii sprawia, że XL nadal pozostaje jednym z najbardziej interesujących labeli na świecie – takim, którego premiery wciąż są wydarzeniem, a nie tylko kolejnym elementem w strumieniu treści.