Musical “SIX” – kim były żony Henryka VIII (i dlaczego miał ich aż sześć)

Musical “SIX” – o czym jest?

Toby Marlow i Lucy Moss napisali – jeszcze w czasie studiów – scenariusz spektaklu, który był wystawiany na londyńskim West Endzie i nowojorskim Broadwayu. Musical “SIX” był grany w Polsce (na licencji, nie każdy może wystawiać go na scenie!) już wielokrotnie i nadal przyciąga widzów. Na kwietniowe przedstawienia w Teatrze Dialogu we Wrocławiu bilety wyprzedały się bardzo szybko. O co tyle zamieszania? 

To międzynarodowy fenomen, który łączy w sobie nowoczesny musical-koncert z popową estetyką, historią i feministycznym komentarzem (który, swoją drogą, jest bardzo wyrazisty). 

Spektakl opowiada historię sześciu żon Henryka VIII (za chwilę ci o nich opowiemy), które spotykają się na scenie. Dzielą się one swoimi historiami w taki sposób, by zasłużyć na tytuł tej, która ucierpiała najbardziej. Ukazują one historię z trochę innej perspektywy niż ta, do której jesteśmy przyzwyczajeni (w końcu to kobiety zabierają głos i mówią swoimi słowami, bez brania poprawki na mężczyzn. Tak bowiem była przedstawiana ich historia – trochę jak marionetek, które miały wpływ na życie i decyzje króla, ale nie były samodzielnymi bytami, co oczywiście nie jest prawdą). 

Spektakl jednocześnie bawi i prowokuje do refleksji. Lekka forma naprawdę porusza i skłania widzów do poszukiwania nowych perspektyw, innych odpowiedzi. Pokazuje, że tę samą historię można opowiedzieć na wiele różnych sposób, bo każdy przeżył ją inaczej.

Kim był Henryk VIII Tudor? 

No dobrze, zanim przejdziemy do jego żon, warto byłoby dowiedzieć się (niezbyt to feministyczne, wybaczcie nam, ale jest ważne dla całego kontekstu), kim w ogóle był Henryk VIII. To jeden z najbardziej znanych królów Anglii. Był także lordem Irlandii oraz jej królem w późniejszych latach. Jako syn Henryka VII doprowadził do rozłamu z kościołem rzymskokatolickim. Ustanowił w to miejsce kościół anglikański. Dlaczego i jak to zrobił? Tego dowiesz się z historii jego pierwszej żony!

Przejdźmy więc do tego, co w tym artykule najważniejsze.

Sześć żon Henryka VIII

Przyjrzyjmy się (często) tragicznym historiom:

• Katarzyny Aragońskiej,
• Anny Boleyn,
• Jane Seymour,
• Anny z Kleve,
• Katarzyny Howard,
• Katarzyny Parr.

Katarzyna Aragońska

Najpierw została żoną brata Henryka VIII – Artura, któremu była obiecana od dzieciństwa (a mimo to nikt nie nauczył jej ani angielskiego, ani etykiety dworskiej). Co ciekawe, tak naprawdę to ona miała większe prawa do tronu angielskiego (ze względu na pochodzenie) niż Henryk VII, który wtedy panował. Dlatego też nikt nie wahał się, by wydać ją za mąż za jego syna, by już nikt nie miał wątpliwości co do ich panowania w kraju. 

Gdy brat ten zmarł (prawdopodobnie na angielskie poty), Henryk “dostał 17-letnią wdowę w spadku”. Katarzyna utrzymywała, że zachowała “czystość”, czyli nie współżyła z Arturem, ze względu na jego słabość. Ze ślubem jednak zwlekano i Katarzyna żyła w biedzie (jak na “dworskie” realia – jej służba była nieopłacona, a żeby mieć nowe ubranie, Katarzyna oszczędzała na jedzeniu). 

W 1507 roku jako pierwsza kobieta w historii Europy została ambasadorką hiszpańską na dworze angielskim, dzięki czemu jej sytuacja się poprawiła. 

W końcu Henryk VIII doczekał dyspensy papieskiej, która pozwoliła mu na zawarcie małżeństwa z wdową po bracie (dzięki temu, że – według Katarzyny – małżeństwo nie zostało skonsumowane). Gdy wzięli ślub, Henryk od kilku tygodni był nowym królem Anglii. Miał wtedy 18 lat, a Katarzyna – 24. Została ona koronowana na królową. Wszystko było pięknie, do 1510 roku, kiedy to Katarzyna poroniła córkę. Rok później urodziła syna, który zmarł po dwóch miesiącach. Dwa lata później stało się to po raz trzeci. W 1514 roku urodziła syna, który niedługo później zmarł. Jedynym żyjącym dzieckiem była Maria – przyszła królowa Maria I Tudor (znana jako Krwawa Mary). Po jej narodzeniu Katarzyna urodziła jeszcze jedno dziecko, które zmarło. 

Królowa pogłębiała swoją wiedzę na temat religii, nauki, a nawet była pełniła rolę regentki. Uczyła córkę i dzięki niej uczenie dziewczynek stało się “modne”. 

Co więc poszło nie tak? Henryk VIII chciał syna, którego Katarzyna mu nie dała. Wdał się w romans z Marią Boleyn (starszą siostrą Anny Boleyn, o której za chwilę). Szybko zakończył tę przygodę, zakochując się w Annie, która jednocześnie była damą dworu Katarzyny, młodszą od niej o 16 lat. 

Henryk, przez to że nie miał syna, zaczął uważać, że jego małżeństwo jest przeklęte. Zaczął podważać jego legalność i chciał rozwodu, by mieć męskiego potomka z Anną Boleyn (dzięki temu mieli uniknąć wojny domowej). Chciał odesłać żonę do klasztoru, ale nie zgodziła się. Poprosił papieża o anulowanie dyspensy, ale ten się nie zgodził. Zamiast tego zakazał Henrykowi kolejnego małżeństwa. Koniec końców Henryk VIII odciął się od papieża i ogłosił się głową kościoła anglikańskiego. Sam sobie udzielił rozwodu i odesłał Katarzynę z dworu. 

Anna Boleyn

Jej miejsce zajęła Anna Boleyn. W 1533 roku została koronowana na królową Anglii. 

Była wykształcona z arytmetyki, czytania, pisania, gramatyki oraz historii i genealogii rodu. Potrafiła zarządzać domem, miala dobre maniery, potrafiła śpiewać, wyszywać i szyć, a także grać w popularne w tamtych czasach gry, jeździć konno i polować. 

Służyła na dworze Marii Tudor (siostry Henryka VIII), a później francuskiej królowej Klaudii, żony króla Franciszka I. Po powrocie do Anglii została damą dworu Katarzyny Aragońskiej. Miała poślubić kuzyna, Jamesa Butlera. Do ślubu nie doszło. 

Początkowo Henryk VIII się nią nie interesował. Mimo, że jej siostra była mężatką, król zaczął ją zapraszać do swojego łoża. Urodziła w tym czasie dwoje dzieci, ale Henryk żadnego nie uznał, bo były bękartami. 

Później Henryk się w niej zakochał. Zaproponował jej tytuł oficjalnej kochanki króla, ale Anna się na to na nie zgodziła. To jeszcze bardziej zachęciło Henryka – miał na jej punkcie obsesję. Obiecał jej rozwód z Katarzyną i koniec końca słowa dotrzymał (choć udawał, że to nie ma żadnego związku z Anną, wkrótce stało się jasne, jaki jest powód tak wielkiej chęci rozwodu). 

Po ślubie okazało się, że Anna Boleyn jest w ciąży. Na świat przyszła Elżbieta – przyszła królowa Elżbieta I. Henryk był rozczarowany, że nie dostał syna. Anna zaszła znów w ciążę, ale poroniła. Od tego zaczęły się problemy między małżonkami. Henryk VIII znów miał kochanki. Król chciał się z nią rozwieść, ale okazało się, że Anna znów jest w ciąży. Bała się, co z nią będzie, gdy nie urodzi syna. I tak też się stało. Poroniła. Henryk w tym czasie zalecał się do damy dworu Anny – Jane Seymour. 

Po ostatnim poronieniu do komnat Anny wprowadziła się Jane. Gdy Anna doszła do siebie po utracie dziecka – Henryk uznał, że go uwiodła podstępem i czarami. Kazał ją ściąć. Tak też się skończyło jej życie. 

Jane Seymour

Nową żoną (nie królową, bo nie zdążono jej koronować) została Jane Seymour, która – w przeciwieństwie do Anny – była uległa. Poślubił ją niecałe dwa tygodnie po straceniu poprzedniej żony. Dzięki Jane jego pierwsza córka – Maria – wróciła na dwór (nie została jednak przywrócona do aktu sukcesji, a więc nie miała dziedziczyć tronu).

Henryk zarzekał się, że tak naprawdę kochał tylko Jane. Czy to była prawda? Tego niestety nie wiemy. Wiemy jednak to, że jako jedyna dała mu męskiego potomka. I jako jedyna nie została źle potraktowana przez króla, ponieważ… zmarła w połogu. 

Rodziła długo (ponoć kilka dni), a sam poród miał być bolesny. Zarówno życie dziecka, jak i matki, było zagrożone. Przeżyli oboje, a Henryk VIII nie krył radości. Trzy dni później ochrzczono jego syna, Edwarda. Anglia świętowała. 

Radość szybko została przerwana. Stan Jane się pogorszył. 23 października zaczęła czuć się lepiej, a kolejnego dnia… zmarła. Dokładnie 12 dni po urodzeniu syna. Stało się to prawdopodobnie w wyniku gorączki poporodowej, do której doprowadził brak odpowiedniej higieny w czasie porodu. 

Jako jedyna żona Henryka VIII została pochowana jak królowa. On zaś przez trzy miesiące “nosił żałobę”. Jako jedyna spoczywa z nim we wspólnym grobie w Kaplicy św. Jerzego na zamku Windsor. Stało się to na jego życzenie (ciekawostka: jego pochowano w olbrzymiej ołowianej trumnie – miał 190 cm wzrostu i ważył ok. 140 kg).

Anna z Kleve

Wiadomo było, że król powinien mieć żonę. Zasugerowano mu Annę Kliwijską, która była księżniczką niemiecko-kliwijską. Przez nieco ponad pół roku była królową-małżonką Anglii i Irlandii. Dlaczego tak krótko? Wszystko przez “spisek”. Ponoć Cromwell nakazał namalować portret Anny z Kleve, na którym nie miały znaleźć się “mankamenty” jej urody. Anna nosiła na twarzy ślady po ospie wietrznej. 

Henryk zgodził się na małżeństwo. Gdy przyjechała do Anglii, okazało się, że nie zna angielskiego. Ponadto wyglądała zupełnie inaczej niż na portrecie, przez co król nazwał ją “flamandzką kobyłą”. Nawet nie krył przy niej swojego obrzydzenia. Kobieta nie była wykształcona i brakowało jej finezji, które tak cenił. Była delikatna i cnotliwa, ale nie podobała mu się i nie pociągała go. Starał się jej unikać i wymigać się od małżeństwa, co było jednak niemożliwe (ze względu na sojusz z państwami niemieckimi). 

Wzięli ślub, ale Henryk nie skonsumował małżeństwa, więc mógł je unieważnić. O chwilowej żonie wyraził się tak: nic nie ma w sobie pięknego i roztacza złe wonie i z przodu, i z tyłu. Obwisłe piersi i inne cechy wywołały u mnie pewność, że nie jest dziewicą. Jej ciało nie nadaje się do wywołania jakiegokolwiek pożądania.

Anny nikt nie pytał, czy to prawda. Nikt też nie zwracał uwagi na to, że Henryk był otyły, miał ropiejący wrzód na nodze i prawdopodobnie był impotentem. Obwiniał za to kobietę. Niedługo później wyprosił ją z dworu, grożąc ścięciem (jak to miało miejsce w przypadku Anny Boleyn). Małżeństwo zostało więc unieważnione, a Anna miała nadzieję, że jeszcze kiedyś król do niej wróci. Tak się jednak nie stało. 

Katarzyna Howard

Kolejną żoną Henryka VIII została Katarzyna Howard. Poślubił ją niecałe trzy tygodnie po “pozbyciu się” Anny z Kleve. Katarzyna miała wtedy zaledwie 16-17 lat (dokładna data jej narodzin nie jest znana. Biorąc pod uwagę, że Henryk miał wtedy 49 lat, to różnica między nimi była dość spora). Jak doszło do tego ślubu i czy młodziutka Katarzyna tego chciała? 

Katarzyna Howard była kuzynką Anny Boleyn. Jej ojciec był synem drugiego księcia Norfolk, ale nie należał do bogatych ludzi, ponieważ książę miał aż 21 dzieci. Ojciec Katarzyny dzieci też miał ich sporo, bo ona sama była prawdopodobnie dziesiąta. Za “czasów” Anny Boleyn zyskał status społeczny, ale stracił go wtedy, gdy ona straciła głowę. 

W domu Howardów panowała rozluźniona atmosfera. Dziewczęta sypiały w jednym pokoju, a edukacja, którą odebrały, była znikoma. Katarzyna słabo czytała i pisała – określano ją jako energiczną (a nie pobożną czy skorą do nauki). Gdy miała 13 lat, flirtowała z nauczycielem muzyki. Później z zarządcą posiadłości. Zaręczyli się, ale jej matce się to nie spodobało. 

Trafiła na dwór Anny z Kleve. Była młoda, atrakcyjna… nic więc dziwnego, że Henryk VIII zwrócił na nią uwagę. Tym bardziej, że Anną nie był zainteresowany. Zaczął obsypywać Katarzynę prezentami. 

Najbardziej na ślubie zależało rodzinie Howardów, która chciała odzyskać status sprzed “czasów” Anny Boleyn. Nastolatka tego nie chciała. Henryk był wtedy otyły i miał śmierdzący wrzód na nodze, z którego sączyła się ropa. Nic więc dziwnego, że szukała “pocieszenia” u kogoś innego. Romansowała z Thomasem Culpeperem, jednym z dworzan króla. Była jednak nieostrożna, przez co o schadzkach dowiedziały się osoby mało dyskretne. Plotki zaczęły się szerzyć, ale Henryk w nie nie uwierzył. Rozkazał jednak je sprawdzić. Przechwycono jej list miłosny do Culpepera. Katarzyna została oskarżona o niewierność, która w tym przypadku oznaczała zdradę stanu (król mógł robić, co chciał i mieć nawet oficjalne kochanki. Królowa – nie). Jej ukochany został ścięty. 

Parlament zmienił prawo, by umożliwiało egzekucję królowej za życie w cudzołóstwie i ukrywanie historii swojego życia seksualnego przed królem. Tym samym odwołano się do zaręczyn z zarządcą posiadłości Howardów. Podważono małżeństwo z królem i przewieziono Katarzynę do Tower. Dziewczyna przyjęła wyrok godnie. Poprosiła kata, by przyniósł do celu pieniek, na którym zetnie jej głowę. Chciała móc wypróbować ułożenie głowy. Według legendy jej ostatnimi słowami miały być te: Kochałam Culpepera. Umieram jako królowa, choć wolałabym być jego żoną. 

Katarzyna Parr

Trzecia Katarzyna, szósta żona Henryka VIII Tudora. Była od niego o 21 lat młodsza, i była wdową. Była ostatnią żoną, bo… przeżyła go o niemal dwa lata.

Jak doszło do ślubu? Przed Henrykiem, Katarzyna dwukrotnie owdowiała. Dzięki temu, że jej matka znała Katarzynę Aragońską (pierwszą żonę Henryka), odnowiła kontakty z Marią Tudor (córką Katarzyny i Henryka). Została damą jej dworu, a Henryk zwrócił na nią uwagę. Ona była “zakochana” w sir Tomaszu Seymourze (bracie Jane Seymour, trzeciej żony Henryka), ale wiedziała, że król jest ważniejszy od jej uczuć. 

Do ślubu doszło w 1543 roku. Jako królowa utrzymywała dobre relacje z jego dziećmi i doprowadziła do pogodzenia się Henryka z córkami – Marią i Elżbietą (obie były potem królowymi). 

Gdy Henryk wybrał się na wojnę do Francji, stała się regentką – zajmowała się finansami państwa, dostawami i wieloma innymi sprawami. Stała się inspiracją dla Elżbiety. 

Za to jej poglądy religijne budziły wątpliwość zwolenników króla i kościoła anglikańskiego. 

Gdy Henryk zmarł, tron objął Edward VI, a ona udała się do swojego domu w Chelsea. Wyszła za Tomasza Seymoura w tajemnicy, ponieważ Rada Regencyjna by się na to nie zgodziła (minęło zbyt mało czasu od śmierci króla). Gdy wyszło to na jaw, wybuchł skandal. Córka Henryka, Maria, nigdy jej tego nie wybaczyła. Katarzyna zaszła w ciążę, a niedługo później przyłapała męża na “baraszkowaniu” z Elżbietą, córką Henryka. 

Katarzyna zmarła sześć dni po porodzie w wyniku gorączki połogowej.

Żony Henryka VIII Tudora – podsumowanie

Jak widzisz, większość z żon Henryka padło ofiarą jego poglądów czy przekonań, które nie do końca były zgodnie z prawdą. Jedyna Katarzyna Howard przyznała się do winy, ale kto by się dziwił nastolatce, którą wydano za mąż wbrew jej woli za otyłego, “śmierdzącego starca”? Nie nam ją “rozgrzeszać”, ale warto się nad tym zastanowić. 

Szkoda, że żadna z nich nie miała okazji napisać swojej prawdziwej historii, opowiedzieć o uczuciach czy chociażby się bronić. W starciu z królem nikt bowiem nie miał racji – wystarczyło, że zmienił prawo na swoją korzyść, i mógł robić, co chciał.

Jeśli chcesz zobaczyć tę historię z innej perspektywy, koniecznie wybierz się na spektakl “SIX”, który jest grany w różnym czasie w różnych lokalizacjach Polski. Mamy nadzieję, że ci się spodoba!