Taniec współczesny a nowoczesny – czym się różnią?

Taniec współczesny

Taniec współczesny to forma, która czerpie z baletu, ale zrywa z jego sztywnymi zasadami. Najważniejsze są tu emocje i opowieść – tancerz nie tylko wykonuje ruchy, ale przede wszystkim opowiada historię ciałem.

Taniec współczesny daje dużą swobodę – nie ogranicza ustawień ciała tak, jak ma to miejsce w przypadku klasycznego baletu. Kreując swoje ruchy, tancerz może eksperymentować z:

• ciężarem własnego ciała,
• grawitacją,
• oddechem,
• swingami i nie tylko. 

Ruch odbywa się tu niemal naturalnie, często intuicyjnie, w odpowiedzi na temat czy emocję.

Taniec współczesny jest mieszanką różnych stylów, ponieważ czerpie on po części z tańca nowoczesnego (o nim za chwilę), jazzowego, a nawet z tańców towarzyskich. Często pojawiają się w nim też elementy akrobatyczne. Mimo tej różnorodności jego fundamentem wciąż pozostaje balet – to właśnie klasyczne pozycje, jak plié, grand plié, piqué czy fouetté, są obecne w wielu choreografiach.

Co go jednak odróżnia od baletu? Przede wszystkim podejście. Nie chodzi w nim o perfekcyjną technikę czy efektowne triki, lecz o emocje, które tancerz przekazuje ruchem. Dlatego tak ważna jest wrażliwość i umiejętność niemal aktorskiego wyrażania uczuć. Właśnie z takiego myślenia narodził się Teatr Tańca Współczesnego, o którym opowiemy za chwilę.

Historia tańca współczesnego

Taniec współczesny narodził się na przełomie XIX i XX wieku jako alternatywa (tudzież odłam) dla klasycznego baletu – bez jego sztywnych reguł i formalnych ograniczeń. Początkowo rozwijał się w Europie, a od lat 30. XX wieku zyskał popularność także w Stanach Zjednoczonych.

Wczesne formy tego tańca były zupełnie inne niż rozbudowane spektakle baletowe – stanowiły one raczej krótkie, solowe miniaturki, skupione na ekspresji i emocjach, a nie na widowiskowości.

W latach 70. XX wieku pojawił się teatr tańca – kierunek zainicjowany przez Pinę Bausch. Bazował na technikach tańca współczesnego, łącząc choreografię z teatralną ekspresją.

Prekursorki tańca współczesnego

Wśród kobiet, które jako pierwsze odrzuciły sztywne ramy baletu były: Isadora Duncan, Ruth St. Denis, Martha Graham i Doris Humphrey. Zapoczątkowały one tym samym rewolucję w tańcu. Przełamywały schematy i szukały nowych form wyrazu.

Isadora Duncan jako pierwsza pojawiła się na scenie boso, w lekkiej tunice, zamiast w klasycznej paczce baletowej i pointach. Ten gest symbolicznie otworzył drzwi do wolności w tańcu – wolności ruchu, emocji i autentyczności.

Taniec nowoczesny

Taniec nowoczesny to styl, który powstał w XX wieku w Stanach Zjednoczonych również jako reakcja na sztywne zasady baletu. Artyści zaczęli szukać nowych sposobów poruszania się. Eksperymentowali więc z ciałem i ruchem, tworząc własne techniki.

Historia tańca nowoczesnego

Wraz z szybkim rozwojem miast i przemysłu oraz z przełomowymi wynalazkami technicznymi, na początku XX wieku zmieniły się m.in.:

• styl życia,
• obyczaje,
• preferowane formy rozrywki. 

Pojawiły się nowe tańce towarzyskie, które miały przede wszystkim funkcjonalny charakter — dawały łatwą, fizyczną rozrywkę i pozwalały odpocząć po ciężkiej, nerwowej pracy.

Koniec końców w latach 50. XX wieku narodził się taniec nowoczesny. Oprócz odrzucenia sztywnych reguł baletu, możemy doszukiwać się w nim także wpływów jazzu, modernu, tańca klasycznego, stepowania i wielu innych stylów.

Największy rozkwit tańca nowoczesnego przypada na XX wiek – to właśnie wtedy artyści zaczęli najodważniej zrywać z baletową tradycją i schematami. Chcieli pokazać, że taniec to nie tylko ściśle określona forma, ale również wolność, ekspresja i połączenie z naturą.

Taniec ten nie musiał być piękny czy lekki – miał poruszać, zaskakiwać, zmuszać do myślenia i wzbudzać ciekawość u widzów. Tancerze stawali się indywidualnościami, wyrażając siebie poprzez ciało i ruch. Ich wrażliwość łączyła się z innymi dziedzinami sztuki – muzyką, plastyką, światłem i przestrzenią. To właśnie z tego połączenia rodziły się oryginalne, pełne emocji dzieła.

Style tańca nowoczesnego:

Taniec nowoczesny to szeroka kategoria, która obejmuje m.in.: 

• sztukę tańca – jak taniec jazzowy czy taniec współczesny, 
• tańce miejskie – takie jak hip hop czy breakdance, 
• a także taniec disco. 

Na rozwój tej dziedziny silny wpływ miały również tańce afrykańskie, które wprowadziły do niego elementy improwizacji, dynamiki i siły ruchu. To technika, która nieustannie ewoluuje i otwiera się na nowe formy wyrazu.

Prekursorzy i prekursorki tańca nowoczesnego

Do najważniejszych postaci tego nurtu należą Doris Humphrey, Charles Weidman, Mary Wigman, Pina Bausch i Martha Graham. Niektórzy wymieniają tutaj także Isadorę Duncan, o której wspomnieliśmy przy tańcu współczesnym. Była ona prekursorką myślenia o tańcu jako swobodzie. Inspirowała się sztuką starożytnej Grecji – pociągały ją harmonijne, pełne gracji pozy i patetyczny styl tamtego czasu. Sama jednak podkreślała, że najważniejsze są dla niej intuicja i autentyczność. Tworzyła “taniec wyzwolony” – oparty na improwizacji, wewnętrznej ekspresji i świadomym przeżywaniu ruchu. Nie skupiała się na technice, lecz na tym, by poprzez taniec odnaleźć radość z ciała, siebie i kontakt z naturą.

Modern Dance

Szczególną rolę w rozwoju tańca współczesnego odegrała także Martha Graham. To ona przeobraziła tradycyjny taniec klasyczny we własny język ruchu – modern dance (powołała do życia nie tylko nowe kroki, ale także słownictwo i metodykę). Jej styl opierał się na pracy z przestrzenią i świadomym wykorzystywaniu jej w choreografii.

Kluczowymi elementami w jej technice były:

• “contraction” – czyli napięcie ciała,
• „release” – rozluźnienie.

Martha Graham wprowadziła też ruchy oparte na upadkach, wstawaniu i unoszeniu ciała z różnych pozycji, zarówno siedzących, jak i stojących. Ogromną wagę przywiązywała do świadomego oddechu. Jej podejście stało się fundamentem nauczania tańca współczesnego na całym świecie.

Taniec nowoczesny w Niemczech

Mary Wigman była jedną z najważniejszych postaci niemieckiego ekspresjonizmu w tańcu. To ona stworzyła taniec wyrazisty – formę, która rozwinęła się w Niemczech między 1910 a 1930 rokiem i była znana także jako taniec wolny lub wyzwolony. Taniec miał dla niej charakter niemal sakralny. Uważała się za kapłankę, a tancerki były dziewicami. Jej ruchy nie miały podkreślać ani kobiecości, ani męskości – miały być uniwersalne.

W swoich działaniach inspirowała się także teoriami Rudolfa Labana, który wyróżnił trzy podstawowe typy ruchu: 

• pchnięcie,
• wymach,
• naprężenie w połączeniu z impulsem. 

Rudolf Laban twierdził, że źródło ruchu znajduje się w centrum ciała i opracował kinetografię – system zapisu ruchu na pięciolinii, z uwzględnieniem rytmu i miar muzycznych.

Teatr Tańca

Pina Bausch była zaś twórczynią teatru tańca i założycielką Tanztheater Wuppertal – zespołu, który zrewolucjonizował myślenie o ruchu scenicznym. Inspirowała się codziennością – z pozornie zwykłych sytuacji tworzyła przejmujące spektakle, w których groteska mieszała się z powagą.

Jej styl charakteryzowało przełamywanie granicy między sceną a widownią. Spektakle Piny Bausch balansowały między tańcem a aktorstwem, zawierały również elementy kabaretu, rewii i happeningu. Ważnym tematem jej twórczości były relacje międzyludzkie, szczególnie te między kobietą a mężczyzną.

Różnice między tańcem współczesnym a nowoczesnym

Przyjrzyjmy się różnicom pomiędzy tańcem współczesnym a nowoczesnym. 

Geneza i kontekst historyczny

Taniec nowoczesny powstał w XX wieku, głównie w Stanach Zjednoczonych, jako reakcja na sztywne zasady baletu. Artyści zaczęli eksperymentować z ruchem i ciałem, tworząc własne techniki, kroki i styl. Jest to taniec, który ma wyrażać wolność, ekspresję, emocje i indywidualność.

Taniec współczesny narodził się wcześniej, na przełomie XIX i XX wieku, głównie w Europie, również jako odejście od baletowych reguł, ale z większym naciskiem na opowieść i emocje przekazywane ciałem. To forma tańca, która daje bardzo dużą swobodę ruchu i pozwala tancerzowi na improwizację.

Co jest w centrum tańca?

Taniec nowoczesny skupia się na poszukiwaniu nowych form ruchu i wyrażeniu indywidualności tancerza. Cechuje się dynamizmem, improwizacją i ekspresyjnością. Artyści mogą łączyć wpływy różnych stylów, takich jak chociażby jazz, modern, stepowanie, a także tańce afrykańskie czy miejskie (hip hop, breakdance).
Taniec współczesny koncentruje się przede wszystkim na emocjach i opowiadaniu historii za pomocą ruchu ciała. Tancerz nie tylko wykonuje techniczne ruchy, ale przede wszystkim przekazuje uczucia i narrację. Jest tu dużo miejsca na intuicyjne, niemal naturalne ruchy, które opierają się na eksperymentowaniu z m.in. grawitacją czy ciężarem własnego ciała.

Technika i forma

Taniec nowoczesny zrywa z baletową techniką, ale tylko po części. Ważniejsze niż łamanie reguł jest tu eksperymentowanie z ciałem, tworzenie własnych, oryginalnych technik. Styl jest zróżnicowany, często obejmuje ruchy improwizowane i energiczne.

Taniec współczesny bazuje na balecie, opierając się na jego podstawowych pozycjach i ruchach, takich jak np. plié, piqué. Są one jednak prezentowane w niekonwencjonalny sposób. Nie chodzi w nim o perfekcję czy efektowne figury, lecz o autentyczność i wyrażanie emocji.

Podejście do wyrazu i emocji

W tańcu nowoczesnym emocje są wyrażane często przez silne, ekspresyjne i czasem gwałtowne ruchy. To sposób na pokazanie indywidualności i buntu wobec tradycji.
W tańcu współczesnym emocje są bardziej subtelne i skupione na opowiadaniu historii. Tancerz może łączyć ruch z elementami aktorstwa, oddając nastrój i uczucia w sposób bardzo osobisty i intymny.

Czym różni się taniec nowoczesny od współczesnego? Podsumowanie