Szerzej! Skąd wzięło się pogo na rapowych koncertach?

“Kiedy ja mówię hip, wy mówicie hop!”. “Łapy, łapy, łapy!”. “Najpierw hałas robią panie, później panowie odpowiadają”. Dorośli, którzy brali udział w hip-hopowych imprezach, na pewno kojarzą tę interakcję z publiką. Nawet dziś niektórzy raperzy, zwłaszcza weterani, stawiają na taką formę rozbujania gawiedzi. Wciąż zresztą znajdzie się rzesza osób, która właśnie takich atrakcji oczekuje.

Kto nie skacze, ten…!

Rapowe koncerty przez długi okres miały dużo bardziej statyczny wymiar niż ten, który znamy dzisiaj. Ludzie bawili się, skacząc w miejscu, pilnując, aby nie oddalić się za bardzo od upatrzonego przez siebie kawałka podłogi. Wszelkie próby rozpychania się dość szybko spalały na panewce. Najbardziej waleczni o swój metr kwadratowy zawsze byli (i nadal są) fani z pierwszych rzędów, którzy chcą być jak najbliżej idola. Tam nie przejdą żadne próby rozrzedzania tłumu, a tym bardziej kręcenia pogo.

Z biegiem czasu, raperzy nadali swoim występom więcej dynamiki, rozmachu i energii. Najpopularniejsi artyści zaczęli przemycać coraz więcej elementów z innych gatunków muzycznych, aby zaskoczyć i ożywić widownię w jeszcze bardziej nietypowy sposób. Od dawna koncert przestał być utożsamiany wyłącznie z relacją fan-wykonawca. Teraz liczą się zarówno starannie dopasowane detale, jak i (nie)kontrolowane szaleństwo.

Koło! Róbcie koło!

Zanim przejdziemy do rapu, warto nakreślić, skąd w ogóle wzięło się pogo i dlaczego nomenklatura to nasz wróg. Jako “ojca” pogo powszechnie wskazuje się Sida Viciousa, basistę Sex Pistols. Brytyjczyk twierdził, że to właśnie on, przemierzając londyńskie puby w połowie lat 70., dał początek tańcu, który zdefiniował punk-rockowe i metalowe koncerty na dekady.

Jest jednak istotna różnica między pogo a tym, co powszechnie nim nazywamy. W pogo ludzie podskakują, pozostając w miejscu lub kręcąc się w kółko. Czasem uczestnicy tańca łapią się za ramiona dla złapania równowagi. Nie ma jednak mowy o jakimkolwiek popychaniu, zderzaniu nawzajem i “kierowaniu kołem”. Takie rzeczy – w pewnym sensie – dotyczą mosh-pitów.

To dużo bardziej energiczna i brutalna forma tańca, która wyewoluowała z pogo i często jest z nim mylona. Uczestnik mosh-pitu musi być gotowy na popychanie, w ekstremalnych przypadkach nawet uderzenia i zabawę do upadłego (dosłownie). Wówczas inna osoba “z koła” ma obowiązek podnieść tę, która wylądowała na ziemi i dopiero zabawa może toczyć się dalej. W Internecie z łatwością można znaleźć spis “zasad” mosh-pitu, mających zapewnić bezpieczeństwo wszystkim entuzjastom. Wśród nich widnieją takie zapisy, jak używanie mniejszej siły wobec kobiet czy odbijanie się ramionami zamiast łokci.

Bardziej konserwatywni fani rocka często wytykają w internetowych dyskusjach, że mosh-pity słuchaczy rapu nijak mają się do “oryginalnych”. Zarzucają im brak respektowania reguł, naśladownictwo i brak kontroli, która definiuje chaos dziejący się w środku.

Kultura inspiracji

Nie wiadomo, kiedy dokładnie pogo i mosh-pity trafiły pod hip-hopowe sceny. Wiadomo jednak, dlaczego tak się stało. Punk-rockowe pogo pojawiło się na dokładnie tej samej zasadzie, co jazzowe sample czy dubstepowe dropy. Całe szczęście o tych drugich niewielu już pamięta. Rap jako gatunek muzyczny chętnie czerpie z innych źródeł, rozwijając się na kanwie inspiracji. Im więcej bodźców i referencji, tym bardziej zaskakujący i świeży potrafi być.

Z tego powodu trudno wskazać jeden moment, kiedy mosh-pit rozgonił zdezorientowany tłum pod sceną. Najbliższą prawdy wydaje się więc wersja, w której i pogo, i mosh-pit, były obecne od niemal samego początku. Lata 80. i 90. to przecież czasy świetności takich grup jak RUN D.M.C, House of Pain, Beastie Boys czy Body Count z Ice-T na czele. Wszyscy z wymienionych chętnie eksperymentowali, łącząc rapową perkusję z rockowymi riffami. Prawdopodobieństwo, że nikt pod sceną nie zdecydował się na chociaż próbę rozkręcenia imprezy w punkowym stylu, jest bardzo niskie. Pewne jest jednak, że w latach 90. słuchacze rapu moshowali chętnie, choć nie tak często, jak dziś, gdy żaden koncert Travisa Scotta, Denzela Curry’ego, Lil Uzi Verta czy $uicideboy$ nie obejdzie się bez rozkręcenia konkretnego koła.

Kultowy magazyn “XXL” w zestawieniu Najbardziej szalonych mosh-pitów w hip-hopie opisuje m.in. koncert DMX-a podczas festiwalu Woodstock w 1999 roku, kiedy tysiące osób jednocześnie moshowało pod sceną. Przywołuje także koncert nowojorskiej grupy ONYX, który miał miejsce w 1996 roku w Newark. W tym przypadku rzeczywiście zapomniano o respektowaniu zasad. Mosh-pit doprowadził do bójki między członkami konkurencyjnych gangów, a oprócz łokci i pięści, jeden z uczestników użył… krzesła.

Z Zachodu na Wschód

Podobnie sprawa wygląda nad Wisłą, gdzie hip-hop wyrastał z punk-rockowych środowisk. Pierwsze płyty Kazika, silne inspiracje Liroya, bardzo mocna kultura punkowa. Polscy hip-hopowcy, zanim na dobre wskoczyli w baggy, zdążyli napatrzeć się na całkiem inny styl bycia.

Jeśli jednak mosh-pity miały miejsce na polskich koncertach rapowych, były zjawiskiem niszowym. Dlaczego dziś są na porządku dziennym?

Rap jako gatunek ewoluuje, a pojawiające się dropy w bitach, większa melodyjność i bardziej rozrywkowa formuła, zmieniła postrzeganie rapowych imprez i sposób zabawy. Pogo zaczęło coraz częściej pojawiać się w świadomości polskich słuchaczy w okolicach 2016 roku. Za pierwsze nieoficjalne pogo-hymny w nadwiślańskiej krainie rymów i bitów można bez wątpienia uznać “Madagaskar” Quebonafide na równi z “Intercontinental Bajersem” Solara i Białasa. Dziś prym wiodą na przemian Żabson z Okim, którzy sceniczne szaleństwa podnoszą na całkiem inny poziom.

Mosh-pit na rapowym koncercie to już codzienność, która nie powinna oburzać ani zatwardziałych punków, ani bywalców hip-hopowych spędów. Próba moshowania do love songów, kamizelki odblaskowe i “koło” na pięć osób mogą wydawać się śmieszne, ale to przecież kolejny trend i sposób na dobrą zabawę. Póki zdaje egzamin, “kierownicy pogo” jakoś zniosą ciężar gorszących spojrzeń koncertowych obserwatorów.