Muzyka w kosmosie: Jakie utwory, głosy i dźwięki Ziemi wysłaliśmy na płytach Voyager Golden Record w przestrzeń kosmiczną?

Czym jest Voyager Golden Record?

Voyager Golden Record to pozłacane dyski, które w 1977 roku umieszczono na pokładzie dwóch sond NASA – Voyager 1 i Voyager 2. Nie są to jednak zwykłe płyty. Zapisano na nich obrazy, muzykę, dźwięki Ziemi oraz pozdrowienia w różnych językach, które miały pokazać potencjalnym odbiorcom, jak wygląda nasza planeta i jej mieszkańcy. 

Kto miałby je kiedyś znaleźć? Twórcy projektu zakładali przede wszystkim możliwość odnalezienia płyt przez pozaziemskie cywilizacje, ale ich odbiorcami mogliby być również ludzie z bardzo odległej przyszłości (w końcu ciągle wierzymy, że będziemy w stanie latać w kosmos i w nim żyć). To właśnie dlatego na nagraniach znalazło się tak wiele różnych informacji o Ziemi – od dźwięków natury i ludzkiego głosu po utwory muzyczne reprezentujące odmienne kultury.

Za pomysłem stworzenia wiadomości dla potencjalnych mieszkańców kosmosu stali m.in. Frank Drake i Carl Sagan. Jak powiedział drugi z panów: „Te statki kosmiczne zostaną odszukane i znajdujące się na nich nagrania odtworzone tylko, jeśli we wszechświecie żyją zaawansowane i podróżujące przez kosmos cywilizacje. Jednakże wrzucenie tych butelek z wiadomością do kosmicznego oceanu mówi coś optymistycznego o życiu na tej planecie”.

To nie pierwsze takie płyty

Voyager Golden Record nie był jednak pierwszą próbą pozostawienia informacji o ludzkości poza Ziemią. Wcześniej podobny pomysł wykorzystano przy sondach Pioneer 10 i Pioneer 11. Na ich pokładach znalazły się niewielkie metalowe płytki z informacjami o naszej planecie i jej mieszkańcach.

Co znalazło się na płytach Voyager Golden Record?

Na płytach Voyager Golden Record znalazło się znacznie więcej niż same utwory muzyczne. Ich twórcy chcieli stworzyć możliwie szeroki obraz Ziemi – nie tylko pokazać, jak wygląda nasza planeta, ale też przybliżyć jej mieszkańców, ich codzienne życie, kulturę, naukę i języki.

Materiały wybrane przez komitet pod przewodnictwem Carla Sagana obejmowały 116 zdjęć i diagramów, a także różnorodne nagrania dźwiękowe. Usłyszeć można na nich między innymi odgłosy natury i zwierząt, ludzką mowę oraz pozdrowienia w 55 językach współczesnych i starożytnych, a także w esperanto. Całość uzupełniają wiadomości od ówczesnego prezydenta Stanów Zjednoczonych Jimmy’ego Cartera i sekretarza generalnego ONZ Kurta Waldheima.

Do tego dochodzi muzyka reprezentująca różne kultury i epoki. Na płycie znalazły się utwory tak różnych twórców jak Johann Sebastian Bach, Ludwig van Beethoven, Wolfgang Amadeus Mozart, Igor Strawiński, Chuck Berry czy Blind Willie Johnson.

Nie zabrakło również informacji naukowych. Obrazy przedstawiają między innymi Ziemię, Układ Słoneczny, DNA, ludzkie ciało, inne organizmy żywe oraz różnorodne krajobrazy. Pokazują także ludzi podczas codziennych czynności, prezentują architekturę, jedzenie i elementy różnych kultur. Towarzyszą im diagramy i informacje pozwalające potencjalnym odbiorcom zrozumieć przedstawione wartości, rozmiary czy jednostki.

Co ciekawe, na Golden Record zabrakło jednego obrazu, który pierwotnie mógł wydawać się naturalnym elementem takiej wiadomości – fotografii nagich ludzi. Po krytyce, jaka spotkała NASA za umieszczenie nagich sylwetek kobiety i mężczyzny na płytkach sond Pioneer, agencja nie zgodziła się na dołączenie podobnego zdjęcia do Voyager Golden Record. Zamiast niego na płycie znalazła się schematyczna sylwetka kobiety i mężczyzny.

To jednak dopiero ogólny obraz tego niezwykłego “pakietu powitalnego” wysłanego w kosmos. Przyjrzyjmy się więc dokładniej temu, jakie dźwięki, głosy i utwory muzyczne wybrano, aby reprezentowały Ziemię.

Utwory muzyczne, które znalazły się na Voyager Golden Record

Wybór utworów miał pokazać różnorodność muzyki, kultur i epok. Dlatego obok kompozycji europejskich mistrzów muzyki klasycznej znalazły się tradycyjne utwory i nagrania z różnych zakątków świata, a nawet jeden z największych przebojów Chucka Berry’ego. 

Na obu płytach umieszczono 27 pozycji muzycznych, choć lista nagrań obejmuje również pozdrowienia, dźwięki natury i inne materiały. Wśród muzycznych wyborów znalazły się dzieła Johanna Sebastiana Bacha, Ludwiga van Beethovena, Wolfganga Amadeusa Mozarta i Igora Strawińskiego. Nie zabrakło jednak także muzyki tradycyjnej – między innymi z Indonezji, Afryki, Japonii, Gruzji, Chin czy Indii. Szczególne miejsce zajmuje Johnny B. Goode Chucka Berry’ego. To jedyny typowo popularny utwór rock’n’rollowy na płycie.

Na liście znajdziemy również utwory, które dla współczesnego słuchacza mogą być znacznie mniej oczywiste. Są tu między innymi Liu Shui (Flowing Streams) chińskiego mistrza guqin Guan Pinghu, hinduska Bhairavi: Jaat Kahan Ho w wykonaniu Kesarbai Kerkar czy gruzińska pieśń Chakrulo. 

Jest też muzyka, która brzmi dziś wyjątkowo symbolicznie. Na płycie znalazło się Dark Was the Night, Cold Was the Ground Blind Williego Johnsona – przejmujące nagranie z 1927 roku. 

Pełna lista utworów prezentuje się następująco:

• Brandenburg Concerto No. 2 in F Major, BWV 1047: I. Allegro – Munich Bach Orchestra / Karl Richter (utwór Johanna Sebastiana Bacha),
• Ketawang: Puspåwarnå (Kinds of Flowers) – Pura Paku Alaman Palace Orchestra / K.R.T. Wasitodipuro (utwór Mangkunegary IV),
• Cengunmé – muzycy ludu Mahi z Beninu,
• Alima Song – Lud Mbuti z lasu deszczowego Ituri,
• Barnumbirr (Morning Star) and Moikoi Song – Tom Djäwa, Mudpo i Waliparu,
• El Cascabel – Antonio Maciel and Los Aguilillas with Mariachi México de Pepe Villa / Rafael Carrión (utwór Lorenzo Barcelaty),
• Johnny B. Goode – Chuck Berry,
• Mariuamangɨ – Pranis Pandang i Kumbui z klanu Nyaura,
• Sokaku-Reibo (Depicting the Cranes in Their Nest) – Goro Yamaguchi,
• Partita for Violin Solo No. 3 in E Major, BWV 1006: III. Gavotte en Rondeau – Arthur Grumiaux (utwór Johanna Sebastiana Bacha),
• The Magic Flute (Die Zauberflöte), K. 620, Act II: Hell’s Vengeance Boils in My Heart – Edda Moser / Bavarian State Opera Orchestra and Chorus / Wolfgang Sawallisch (utwór Wolfganga Amadeusa Mozarta),
• Chakrulo – Georgian State Merited Ensemble of Folk Song and Dance,
• Roncadoras and Drums – muzycy z Ancash,
• Melancholy Blues – Louis Armstrong and His Hot Seven,
• Muğam – Kamil Jalilov,
• The Rite of Spring (Le Sacre du Printemps), Part II – The Sacrifice: VI. Sacrificial Dance (The Chosen One) – Columbia Symphony Orchestra / Igor Stravinsky,
• The Well-Tempered Clavier, Book II: Prelude and Fugue No. 1 in C Major, BWV 870 – Glenn Gould (utwór Johanna Sebastiana Bacha),
• Symphony No. 5 in C Minor, Opus 67: I. Allegro Con Brio – Philharmonia Orchestra / Otto Klemperer (utwór Ludwiga van Beethovena),
• Izlel e Delyu Haydutin – Valya Balkanska,
• Navajo Night Chant, Yeibichai Dance – Ambrose Roan Horse, Chester Roan i Tom Roan,
• The Fairie Round – Early Music Consort of London / David Munrow (utwór Anthony’ego Holborne’a)
• Naranaratana Kookokoo (The Cry of the Megapode Bird) – plemię wodzów Maniasinimae i Taumaetarau społeczności wiosek Oloha i Palasu’u,
• Wedding Song – wykonanie: młoda dziewczyna z Huancavelica (Peru), nagranie Johna Cohena,
• Liu Shui (Flowing Streams) – Guan Pinghu,
• Bhairavi: Jaat Kahan Ho – Kesarbai Kerkar,
• Dark Was the Night, Cold Was the Ground – Blind Willie Johnson,
• String Quartet No. 13 in B-flat Major, Opus 130: V. Cavatina – Budapest String Quartet (utwór Ludwiga van Beethovena).

Jakie dźwięki Ziemi wysłaliśmy w kosmos?

Muzyka to jednak nie wszystko. Twórcy Voyager Golden Record chcieli, by potencjalni odbiorcy poznali także naturalne i codzienne dźwięki naszej planety. Dlatego na płycie znalazło się nagranie zatytułowane Sounds of Earth – prawdziwy dźwiękowy kolaż obrazujący, jak brzmi Ziemia.

Zaczyna się dość spektakularnie – od dźwięków wulkanów, trzęsienia ziemi i grzmotów. Później robi się znacznie spokojniej: pojawiają się wiatr, deszcz i szum fal. Nie zabrakło również odgłosów zwierząt – świerszczy, żab, ptaków, hien, słoni, wielorybów, szympansów czy dzikich psów.

Ale na tym lista się nie kończy. Usłyszeć można bicie serca, kroki i śmiech, a także dźwięki związane z codziennym życiem człowieka. Są tu pierwsze narzędzia, szczekanie psa, praca kowala i piły, odgłosy traktora, samochodu, autobusu czy pociągu. Pojawia się nawet klakson statku, dźwięk przelotu samolotu F-111 oraz start rakiety Saturn V podczas misji Apollo 15.

Wśród nagrań znalazło się również coś zdecydowanie bardziej osobistego – pocałunek oraz dźwięki matki i dziecka. Całość kończą tak zwane oznaki życia oraz pulsar.

“Przez trudy do gwiazd”

Wśród tych wszystkich dźwięków ukryto także krótką wiadomość zapisaną alfabetem Morse’a. To łacińska sentencja “per aspera ad astra”, czyli “przez trudy do gwiazd”. Trudno o bardziej pasujące przesłanie dla sondy, która właśnie wyruszała w swoją wieloletnią podróż poza Układ Słoneczny.

Fale mózgowe człowieka na płycie Voyager

Jednym z najbardziej niezwykłych elementów Golden Record są jednak nie dźwięki natury ani odgłosy codziennego życia, lecz fale mózgowe człowieka.

Na płycie umieszczono zapis pracy mózgu i serca Ann Druyan, współpracowniczki przy projekcie Voyager i późniejszej żony Carla Sagana. Oryginalne nagranie trwało godzinę, ale zostało skompresowane do zaledwie około minuty, aby mogło zmieścić się na płycie.

Druyan podeszła do tego eksperymentu w wyjątkowy sposób. Przez godzinę koncentrowała się na różnych myślach i wspomnieniach, które chciała przekazać potencjalnym odbiorcom. Myślała między innymi o historii Ziemi, życiu na naszej planecie, historii ludzkich idei i organizacji społeczeństw. Pojawiły się także refleksje nad przemocą i ubóstwem oraz nad tym, z jakimi problemami mierzy się ludzkość.

Na koniec zostawiła coś najbardziej osobistego – myśl o zakochaniu się. Jej emocje, wspomnienia i sposób myślenia zostały zamienione na zapis, który razem z pozostałymi dźwiękami ruszył w podróż przez kosmos.

Jakie pozdrowienia wysłaliśmy w kosmos?

Na Voyager Golden Record nie mogło zabraknąć czegoś bardzo prostego – “dzień dobry” od mieszkańców Ziemi. Na płycie znalazły się pozdrowienia w 55 językach, zarówno współczesnych, jak i starożytnych. Co ciekawe, nagrania nie powstały podczas oficjalnych wystąpień przedstawicieli poszczególnych państw. Początkowo właśnie taki był plan, ale ostatecznie pozdrowienia nagrali pracownicy i współpracownicy wydziałów językowych Uniwersytetu Cornella.

Jako pierwsze na nagraniu pojawia się język sumeryjski, a więc język cywilizacji, która istniała kilka tysięcy lat temu. Pada w nim proste życzenie: “Niech wszystko będzie dobrze”. Chwilę później można usłyszeć starożytną grekę, portugalski, kantoński, akadyjski czy rosyjski. Wśród pozdrowień znalazły się również języki, którymi posługują się dziś miliony ludzi – między innymi arabski, francuski, hiszpański, japoński, hindi czy niemiecki.

“Witajcie, istoty z zaświatów”

Na szczególną uwagę zasługuje oczywiście polskie pozdrowienie. Maria Nowakowska-Stycos mówi na nim: “Witajcie, istoty z zaświatów”. Krótkie zdanie, które niestety może kojarzyć się ze… zmarłymi albo bogami związanymi ze światem zmarłych. 

Najciekawsze pozdrowienia

Nie jesteśmy zresztą jedynymi, którzy postawili na prostotę. Po polskim pozdrowieniu pojawia się nepalskie życzenie pokojowej przyszłości od mieszkańców Ziemi, a następnie mandaryńskie zaproszenie: “Jak się wszyscy macie? Bardzo chcielibyśmy was spotkać, jeśli macie czas, przyjedźcie do nas w odwiedziny”. W języku Amoy pojawia się za to pytanie: “Przyjaciele z kosmosu, jak się macie? Jedliście już? Odwiedźcie nas, jeśli macie czas”.

To chyba jedne z najbardziej sympatycznych zdań na całej płycie. Wyobraź sobie, że ktoś znajduje ją za miliony lat i odkrywa, że mieszkańcy dawnej Ziemi nie tylko próbowali nawiązać kontakt, ale wręcz zapraszali nieznanych przybyszów z kosmosu w odwiedziny. Milutko!

Od starożytnych cywilizacji po współczesność

Zestawienie języków jest jednym z ciekawszych elementów Golden Record. Obok współczesnych języków znalazły się bowiem także sumeryjski, akadyjski, starożytna greka, hetycki i łacina. Dzięki temu płyta nie przedstawia Ziemi wyłącznie jako miejsca współczesnego człowieka. Pokazuje również, że nasza historia sięga znacznie dalej.

Pozdrowienia od dzieci

A na samym końcu nagrania pojawia się głos, który trudno pomylić z oficjalnym komunikatem. To sześcioletni Nick Sagan, syn Carla Sagana. Jego angielskie pozdrowienie brzmi: “Hello from the children of planet Earth” – “Witają was dzieci z planety Ziemia”.

Jak odtworzyć informacje z Voyager Golden Record?

Gdybyś jakimś cudem czytał to w dalekiej przyszłości, będąc akurat w okolicach Voyagera, czekałoby na ciebie jeszcze jedno wyzwanie: musiałbyś najpierw dowiedzieć się, jak tę płytę w ogóle odtworzyć.

Twórcy Voyager Golden Record najwyraźniej założyli, że potencjalny znalazca nie będzie miał pod ręką instrukcji obsługi gramofonu. Dlatego na odwrotnej stronie płyty umieszczono specjalne schematy wyjaśniające, jak odczytać zapisane na niej informacje. Co ważne, nie są one napisane w żadnym ziemskim języku. Zamiast tego wykorzystują symbole, liczby i podstawowe prawa fizyki, które – przynajmniej w założeniu – powinny być zrozumiałe dla inteligentnej cywilizacji niezależnie od tego, gdzie się znajduje.

Kluczowym elementem instrukcji jest rysunek znajdujący się w prawym dolnym rogu. Przedstawia on atom wodoru i jego dwa stany energetyczne. To właśnie wodór został wykorzystany jako swoisty kosmiczny “wzorzec” jednostki czasu.

Przejście wodoru z jednego stanu do drugiego trwa około 0,7 nanosekundy i właśnie ten czas stanowi podstawę wszystkich informacji zapisanych w instrukcji. 

Jak włączyć płytę?

W lewym górnym rogu znajduje się rysunek fonografu i igły. Dookoła niego, w systemie dwójkowym, zapisano informacje potrzebne do prawidłowego odtworzenia nagrania.

Z instrukcji wynika, że płyta powinna obracać się z prędkością jednego obrotu na 3,6 sekundy. Na kolejnym schemacie pokazano również kierunek odtwarzania – od zewnętrznej krawędzi płyty w stronę środka.

A co ze zdjęciami?

Jeszcze ciekawiej robi się w przypadku obrazów. W prawym górnym rogu umieszczono instrukcję pokazującą, jak odtworzyć fotografie zapisane na płycie.

Każdy obraz został zakodowany jako seria 512 pionowych linii, podobnie jak analogowy sygnał telewizyjny. Schemat wyjaśnia kolejno, jak wygląda sygnał, ile trwa zapis jednej linii oraz w jaki sposób należy je ułożyć. Na końcu pokazano efekt całej procedury – pierwsze zdjęcie znajdujące się na płycie, przedstawiające okrąg.

Gdzie znajduje się Ziemia?

I wreszcie jedna z najbardziej pomysłowych części instrukcji. Obok symbolu wodoru znajduje się mapa pokazująca położenie Układu Słonecznego względem 14 pulsarów.

Pulsary to niezwykle regularnie emitujące promieniowanie gwiazdy neutronowe. Ich charakterystyczne częstotliwości zostały zapisane w systemie dwójkowym. Dzięki temu mapa wykorzystuje kosmiczne punkty odniesienia, które mogą pozwolić ustalić położenie naszego Układu Słonecznego. Może faktycznie “obcy” wpadną dzięki temu na kawę?

Czy Voyager Golden Record zawiera błędy?

Cały pomysł Golden Record robi wrażenie niemal perfekcyjnie przemyślanego. Twórcy musieli przecież założyć, że płyta może kiedyś trafić do kogoś, kto nie zna żadnego ziemskiego języka ani naszej kultury. Każdy symbol, liczba i obraz miał więc pełnić określoną funkcję. Okazuje się jednak, że nawet na tak starannie przygotowanej wiadomości znalazły się błędy.

Jeden z nich znajduje się na zdjęciu oznaczonym jako Chemical definitions. Przedstawiono na nim między innymi schemat atomu fosforu, oznaczonego literą “P”. Problem w tym, że na jego zewnętrznej powłoce narysowano sześć elektronów, podczas gdy atom fosforu ma ich pięć. Kolejne obrazy pokazują między innymi strukturę DNA, a nieprawidłowy schemat fosforu mógłby teoretycznie utrudnić prawidłową interpretację informacji chemicznych.

Drugi błąd dotyczy zdjęcia przedstawiającego Egipt, Morze Czerwone, Półwysep Synaj i Nil. Fotografia została opatrzona informacjami dotyczącymi składu chemicznego ziemskiej atmosfery. Wartości podane przy poszczególnych składnikach po zsumowaniu przekraczają 100 procent.

Trzeba jednak pamiętać, że Golden Record to przede wszystkim wiadomość w butelce wysłana w kosmos – próba przedstawienia naszej planety za pomocą obrazów, dźwięków, muzyki, języków i podstawowych informacji naukowych. A fakt, że po latach można znaleźć w niej kilka niedokładności, czyni ją chyba nawet bardziej ludzką. W końcu na tej niezwykłej płycie mieliśmy opowiedzieć o Ziemi – a omyłki są również częścią tego, kim jesteśmy.

Źródła:

[1] https://science.nasa.gov/mission/voyager/golden-record-contents/sounds/ (dostęp z dnia 24/08/2026)

[2] https://pl.wikipedia.org/wiki/Voyager_Golden_Record (dostęp z dnia 24/08/2026)

[3] https://en.wikipedia.org/wiki/Contents_of_the_Voyager_Golden_Record (dostęp z dnia 24/08/2026)