Lou Reed. Muzyczny wizjoner i protoplasta nowych nurtów rocka

Twórczość Lou Reeda przez dekady kształtowała brzmienie rocka. Wkład jego zespołu Velvet Underground do muzycznego dziedzictwa został trafnie podsumowany spostrzeżeniem Briana Eno, który powiedział kiedyś, że chociaż pierwszy album grupy sprzedał się tylko w nakładzie zaledwie 30 000 sztuk w ciągu pierwszych kilku lat, to “każdy, kto kupił jeden z tych 30 000 egzemplarzy, założył potem zespół”. David Bowie, Roxy Music, jak i rzesza innych artystów połowy lat 70. tworząc scenę glam, punk i art rocka odnosiła się do estetyki i brzmienia Velvet Underground. Podobnie potem Patti Smith, Iggy Pop i Tom Verlaine czerpali inspirację z solowej twórczości Reeda a jego album “Metal Machine Music” uważany dziś jest za jedno z pionierskich dzieł gatunku noise. Dlatego nie dziwi, że Lou Reed dla wielu pozostanie jednym z najwybitniejszych awangardzistów rocka. Oto najbardziej ikoniczne momenty jego kariery, które na zawsze zmieniły brzmienie rocka:  

Velvet Underground

Pierwszy album Velvet Underground – “The Velvet Underground & Nico” – na tle innych produkcji końca lat 60. wyróżniał się przede wszystkim w warstwie tekstowej. Gdy inni z beztroską i uśmiechem śpiewali o zaletach narkotyków, piosenki Reeda brutalnie szczerze obrazowały rzeczywistość uzależnionych heroinistów. Wpływ kulturowy kolejnego albumu – “White Light/White Heat” – był równie znaczący. Jeszcze bardziej dosadne teksty i szorstkie brzmienie sprawiły, że płyta okazała się szczególnie ważnym punktem odniesienia dla formującego się w połowie lat 70 ruchu punk rocka.

Transformer

Choć debiutancki solowy album Reeda okazał się monumentalną klapą, to wyprodukowany przez Davida Bowiego (na płycie można go też usłyszeć jako wokalistę wspierającego) “Transformer” z 1972 roku to prawdziwa klasyka i kanon rocka. Znalazły się na nim najbardziej powszechnie uwielbiane i najlepsze piosenki, jakie Reed kiedykolwiek nagrał. Zarówno piękna ballada (będąca rzekomo dwuznaczną odą do narkotykowego nałogu) “Perfect Day”, wielokrotnie coverowana i samplowana epicka “Walk on the Wild Side”, “Satellite of Love”, czy proto punkowa “Vicious” – każda jest absolutną klasyką epoki a sam album jest obecnie uważany za kamień węgielny glam rocka. 

 W warstwie tekstowej “Transformer” stanowi eksplorację tematów tabu swoich czasów. Rzucając światło na tematy dotyczące życia transseksualnych i gejowskich mniejszości w Nowym Jorku, Lou Reed stał się ważnym głosem w obronie praw osób LGBTQ+. “Teraz wychodzimy/ Wychodzimy z naszych szaf /Wychodzimy na ulice” – śpiewa artysta w piosence w “Make Up”. 

Berlin

Wydana rok później płyta “Berlin” jest z kolei obecnie uważany za klasykę rocka teatralnego. Kinowy, powieściowy, teatralny – jakkolwiek by nie określić tego albumu, jest to wydawnictwo koncepcyjne, opowiadające przygnębiającą i przerażająco realistyczną historię skazanego na zagładę związku. Podejmowane tutaj tematy przemocy domowej, narkotyków, depresji, walki o opiekę nad dziećmi i samobójstwa, wstrząsnęły słuchaczami w 1973 roku. Reed opowiada historię, która choć “brzydka” i intensywnie mroczna w swojej treści lirycznej, zasługuje na to, by ją usłyszeć. Dlatego intencjonalnie muzyk ubiera ją w atrakcyjne efekty muzyczne. Efekt tego zabiegu nawet dzisiaj robi piorunujące wrażenie. 

Metal Machine Music

To kultowy – aczkolwiek równie “wymagający” dla słuchacza i bezkompromisowy jeśli chodzi o twórczą wizję – kamień milowy w dorobku Reeda. Nagrany w 1975 roku, nie zawierający żadnych “piosenek” ani wokali kolaż dźwiękowy dzisiaj uważany jest za jedno z pionierskich dzieł gatunku noise i muzyki industrialnej. Tymczasem w roku wydania krytycy nie zostawili na “Metal Machine Music” suchej nitki, nazywając go jednym z najgorszych albumów, jakie kiedykolwiek powstały.

Wokół genezy powstania albumu – traktowanego dzisiaj jako muzyczny eksperyment, rodzaj performansu lub artystycznego gestu Reeda – narosło sporo mitów. Podobno muzyk nagrał go na złość swojej wytwórni. W 2007 roku Reed powiedział jednak w jednym z wywiadów: “Mit jest w pewnym sensie lepszy od prawdy. Mit jest taki, że zrobiłem to, aby wydostać się z kontraktu płytowego. Prawda jest jednak taka, że nigdy nie zrobiłbym płyty, która mi się osobiście nie podoba”.

New York

Płyta “New York” z 1989 roku to obok “Transformer” moja ulubiona płyta Reeda. Muzycznie to prosty, brudny, garażowy rock plus odrobina country i bluesa. Z kolei w warstwie tekstowej to poetycka kronika życia w Nowym Jorku w epoce AIDS, reganizmu, nierówności społecznych, przemocy na tle rasowym, korupcji i brutalności policji. Reed podobno kiedyś powiedział, że marzy o tym, by napisać własną Wielką Amerykańską Powieść. Tutaj zrobił to za pomocą piosenek. Nie dziwi, że muzyk za “New York” zdobył nominację do Grammy.