Jakie są najważniejsze skale muzyczne i jak je rozpoznawać?

Czym tak właściwie jest skala muzyczna i co trzeba o niej wiedzieć?

Bez skali muzycznej nie da się stworzyć dobrze brzmiącego utworu muzycznego. Skale są ustalonym porządkiem dźwięków, które stanowią swego rodzaju wzorzec do napisania utworu lub niewielkiego fragmentu piosenki. Korzystają z nich zarówno początkujący, jak i bardzo doświadczeni artyści. Dźwięki znajdujące się w skali muzycznej oznacza się cyframi rzymskimi, natomiast od artysty będzie zależeć to, czy skala przybierze kierunek wznoszący (od dźwięku niskiego do wysokiego), czy też może opadający (od dźwięku wysokiego do niskiego).

Skala muzyczna a system dźwiękowy

Kluczowym aspektem przy pracach związanych ze skalą muzyczną jest obowiązujący w muzyce
system dźwiękowy, który składa się z 12 podstawowych dźwięków (półtony), mogących występować na różnych wysokościach. Skala muzyczna składa się głównie z 7 takich dźwięków, chociaż zdarzają się w tym zakresie wyjątki. Ma ona niebagatelny wpływ na tworzoną do utworu melodię i rytm całej piosenki. Najistotniejszym dźwiękiem w skali muzycznej jest natomiast tonika – to właśnie do niego powinna dążyć tworzona przez artystę skala.

Podstawowe rodzaje skal muzycznych – charakterystyczne cechy

W tym miejscu wypadałoby się zastanowić nad podstawowymi rodzajami skal muzycznych, na których bazują współcześni artyści, ale też ci, którzy tworzyli muzykę w dawnych latach. Oto
najważniejsze rodzaje skal muzycznych i ich cechy charakterystyczne.

Skala majorowa (durowa)

Pierwszym z ważniejszych rodzajów, o którym warto byłoby napisać choć kilka słów jest
oczywiście skala majorowa, zwana również skalą durową. Co wyróżnia tę skalę?

• jest to skala 7-dźwiękowa,
• w zdecydowanej większości przypadków ma radosny/wesoły charakter,
• opiera się na charakterystycznym półtonie występującym między III i IV stopniem,
• dzieli się na skalę naturalną, harmonijną, miękką i chromatyczną.

Na skali durowej budowanych jest wiele utworów, które słuchacze mogą usłyszeć w dzisiejszych
czasach. Oczywiście w razie potrzeby łączy się ją z innymi skalami, np. minorową (molową).

Skala minorowa (molowa)

Jak już zostało wspomniane wyżej, drugą z popularnych odmian skal muzycznych jest skala
minorowa (molowa), często zestawiana ze skalą durową. Oto jej kluczowe cechy:

• jest skalą 7-dźwiękową,
• ma dość przygnębiający/smutny charakter,
• bazuje na charakterystycznym półtonie znajdującym się między II i III stopniem,
• dzieli się na skalę naturalną, melodyczną, dorycką, chromatyczną i harmoniczną.

Również na tej skali buduje się wiele legendarnych piosenek, niezależnie od doświadczenia
artysty, chociaż zdaniem niektórych obserwatorów wymaga to nieco większych umiejętności.

Pentatonika

Pentatonika to jedna z najstarszych skal muzycznych na świecie, którą stosowano przede
wszystkim w muzyce tradycyjnej oraz ludowej. Co konkretnie ją charakteryzuje? Na pewno to, że jest to skala 5-stopniowa, nadaje się do muzycznej improwizacji i bazuje na nieco orientalnym
stylu. Warto docenić m.in. jej naturalność, ponieważ trudno zawrzeć w niej jakiekolwiek
“fałszywe/mylące” dźwięki.

Skala dorycka

W starożytnej Grecji powstało wiele skal muzycznych, które wykorzystywano później na zróżnicowanych płaszczyznach muzycznych. Jedną z nich jest 7-stopniowa skala dorycka z
opadającym kierunkiem dźwięków i podziałem na tetrachordy (sekunda wielka, wielka oraz
mała). W tym przypadku można też wyróżnić dwa podtypy:

• hyperdorycki,
• hypodorycki.

To skala ściśle kojarzona z antyczną kulturą oraz sztuką, która gościła nie tylko na wielkich
salonach, ale też wśród zwykłych miłośników ludowej muzyki.

Skala frygijska

Następną skalą powstałą w czasach starożytnej Grecji jest skala frygijska ze skalami pobocznymi
– hypofrygijską i hyperfrygijską. To również skala 7-stopniowa, w której kluczową rolę
odgrywają tetrachordy, ale od skali doryckiej różnią się budową – sekunda wielka, mała, wielka.

Skala lidyjska

Ostatnią ze skal muzycznych, które rozwinęły się w czasach starożytnej Grecji jest skala lidyjska
(wraz z odmianami – skalą hyperlidyjską i hypolidyjską). Jest ona zbliżona do dwóch pozostałych
(doryckiej i frygijskiej: 7-stopniowość, opadający kierunek dźwięków), ale różni się od nich
budową tetrachordów – sekunda mała, wielka, wielka.

Skala kościelna i cygańska

Artykuł o skalach muzycznych nie może się obejść bez krótkiego przeanalizowania dwóch innych
skal, a mianowicie:

• skali kościelnej – budowa od dźwięku najniższego do najwyższego, poważny i wzniosły
  charakter,
• skali cygańskiej – z pewną nutką tajemniczości i etnicznego charakteru.

Jak widać skal muzycznych jest naprawdę sporo, choć we współczesnych czasach zdecydowanie najczęściej sięga się po skalę durową i molową.