Jakie są znane postacie teatralne i ich znaczenie w kulturze?

Kompleks Edypa, czyli zakochałem się we własnej matce

Kompleks Edypa to termin wprowadzony do psychologii przez Zygmunta Freuda. Lekarz jednak nie wymyślił tej nazwy, a jedynie zaczerpnął ją z tragedii greckiej pt. “Król Edyp”, której autorem był Sofokles. Opowiada ona to królu Teb, Edypie. Nie znał on swoich biologicznych rodziców. Jego losy potoczyły się tak, że zabił swojego ojca, a później ożenił się z własną matką i miał z nią dzieci. 

Kompleks Edypa nawiązuje dziś do zakochania się syna w matce. W przypadku córek i ojców operujemy terminem “kompleks Elektry”, który został wprowadzony przez Carla Gustava Junga. 

“Być albo nie być; oto jest pytanie”

Często powtarzane dziś słowa „Być albo nie być” (ang. „To be, or not to be”) pochodzą z dramatu “Hamlet” Williama Shakespeare’a. Wypowiedział je książkę Danii, Hamlet w pierwszej scenie trzeciego aktu. Zastanawiał się wtedy, czy wybrać czynną czy bierną postawę przeciw przeciwnościom. 

Ten cytat jest obecny nie tylko w codzienności, ale także w popkulturze. Został wykorzystany jak tytuł amerykańskiego filmu z 1942 roku. Opowiada on o aktorach, którzy przygotowują się jednocześnie do wystawienia sztuki na scenie i zamachu na hitlerowców. “Być albo nie być” pojawia się także w piosenkach, tekstach publicystycznych czy satyrycznych. Cytat ten pojawia się także w licznych memach.

Tajemnica, o której wszyscy wiedzą

Tajemnica poliszynela to termin, który powstał na bazie włoskiego lub francuskiego teatru lalek. Postacią, która często się tam pojawiała, być Poliszynel (fr. Polichinelle, wł. Pulcinella). To garbaty człowiek, który jest bardzo gadatliwy i ciągle plotkuje. Niby robi to szepcząc pod nosem, ale dzięki temu wszyscy mogą owe plotki usłyszeć. 

Mówi się więc, że tajemnica poliszynela to znana powszechnie wiadomość, o której jednak nikt publicznie nie mówi. Jednocześnie nikt nie poszukuje wiarygodności ani weryfikacji danej informacji. 

A może cukierka z orzechami? 

Kto nie lubi Pierrotów? To pyszne cukierki z Wedla, które są połączeniem czekolady i orzechów. A wiesz, że Wedel nie wymyślił tej nazwy samodzielnie? Została ona zaczerpnięta z teatru. Nawet na grafikach opakowań i papierków możemy dostrzec czapkę błazna… a to wszystko dlatego, że Pierrot jest jedną z postaci włoskiej commedii dell’arte. Został rozsławiony przez pantomimę francuską. Jest to paradoksalnie smutna postać. Ma wybieloną twarz, namalowane duże, czarne łzy na policzkach i biały strój z czarnymi guzikami. Po polsku jest znany jako “Piotruś” lub “Czarny Piotruś”. W niektórych wydaniach możemy go zobaczyć właśnie w owej czapce.

Ach, ten ból istnienia

Weltschmerz, czyli “ból świata”, “ból istnienia” na stałe zagościł w popkulturze. Słowo to jest znane przez nastolatków i młodych dorosłych, ponieważ coraz częściej pojawia się w memach. Można na nie trafić na produktach, np. skarpetkach, polskiej marki Nad Wyraz. 

A wiesz, skąd się owe pojęcie wzięło? Pochodzi ono poniekąd z utworu „Cierpienia młodego Wertera” niemieckiego autora Johana Wolfganga Goethego. Sam termin został jednak zapoczątkowany przez Johanna Paula Friedricha Richtera. Nawiązuje on do myśli o niedoskonałości świata; do tego, że chcemy działać, ale nie możemy już nic zrobić; do pesymizmu, wrażliwości, romantyzmu i sentymentalizmu. Bohategorii Goethego towarzyszy apatia, załamanie i melancholia. Widzi on coraz więcej niedoskonałości świata, które są obecne także dziś i które są doskonale zauważane przez młodych ludzi. Nic więc dziwnego, że Weltschmerz zatacza koło i znów staje się obecny.

Jak to w końcu jest z kobietami? 

Choć kolejna postać pochodzi z powieści, nierzadko pojawia się także na teatralnej scenie. Mowa tu o Izabeli Łęckiej, bohaterce “Lalki” Bolesława Prusa. Jest ona córką arystokraty. Piękna, interesująca się literaturą, jednak nieświadoma otaczającego jej świata kobieta staje się obiektem westchnień Wokulskiego. Ciągle odwleka decyzję o małżeństwie. W końcu bierze ślub z rozsądku, a nie z miłości. Niektórzy uważają, że to Łęcka jest tytułową “Lalką”, czyli kukiełką, która skupia się jedynie na zabawie. Izabela Łęcka stała się obiektem memów, więc jest popularną bohaterką wśród nastolatków i młodych dorosłych. 

Podczas analizy utworu jest uznawana za “łatwą” kobietę, która dla pieniędzy zrobi wszystko. Jednak tak szerokie pojawienie się jej w popkulturze sprawiło, że pojawiła się otwarta dyskusja na temat moralności Łęckiej oraz ogólnie kobiet, które często są oceniane za swoje zachowania, podczas gdy mężczyzn nie ocenia nikt.

Postaci teatralne bardzo często pojawiają się w naszej codzienności i kulturze. Pozwalają one spojrzeć nieco inaczej na świat lub nazwać zjawiska, które są trudne do wyjaśnienia.