Muzyka jako forma terapii: przykłady zastosowania w leczeniu

Czym jest muzykoterapia?

W XX wieku muzyka zaczęła być traktowana jako nauka. Niedługo później pojawiło się pojęcie muzykoterapii, która – według Światowej Federacji Muzykoterapii – jest wykorzystaniem muzyki lub jej elementów do ułatwienia komunikacji między pacjentem a terapeutą. Wykorzystuje się ją także do ekspresji, mobilizacji, uczenia się, koncentracji, terapii poznawczej i wielu innych zajęć. Efektem terapii ma być poprawa jakości życia pacjenta.

Terapia muzyką – kiedy się ją wykorzystuje?

Najczęściej wykorzystywanym i znanym przykładem zastosowania muzykoterapii jest wspomaganie leczenia schorzeń o podłożu psychicznym (np. zaburzenia lękowe czy depresja). To jednak nie wszystko!

Muzykoterapię wykorzystuje się także w terapii onkologicznej, kardiologicznej, neurologicznej, geriatrycznej, położniczej… a nawet chirurgicznej. 

Rodzaje muzykoterapii

Oczywiście w każdym z tych przypadków można zastosować różne rodzaje muzykoterapii. Dwa podstawowe to:

• aktywna (czyli taka, w której pacjent samodzielnie tworzy muzykę),
• receptywna (czyli taka, w której pacjent słucha muzyki i opowiada o tym, jak na niego wpłynęła).

Muzyka jako forma terapii – jakie funkcje spełnia?

Każda forma terapii ma spełniać określone funkcje. Nie inaczej jest z muzykoterapią, która ma funkcję:

• psychoterapeutyczną (wspomaganie leczenia depresji, zaburzeń lękowych itd.),
• adaptacyjną (czyli dopasowywanie się do sytuacji, akceptacja zmian),
• rozwojową (wpływa na ogólny rozwój człowieka),
• fizjoterapeutyczną (ma na celu kompensowanie i usprawnianie sprawności psychoruchowych),
• wychowawczą (pokazuje pozytywne wzorce),
• poznawczo-stymulacyjną (przekazuje informacje o otaczającym świecie oraz o nas samych),
• emocjonalną (dostarcza różnych przeżyć emocjonalnych i pomaga w opisywaniu własnych emocji),
• ekspresyjną (pozwala wyrazić siebie poprzez tworzenie i ruch),
• estetyczną (muzyką możemy się po prostu zachwycać),
• rekreacyjną (pozwala na zabawę i relaks),
• integracyjną (pomaga budować relacje, uczy nawiązywania kontaktów, a wspólne muzykowanie uczy także współpracy),
• diagnostyczną (dzięki muzyce można zdiagnozować np. nadwrażliwość słuchową),
• readaptacyjną (wykorzystywana podczas przygotowania pacjentów do powrotu do życia).

Cele muzykoterapii

Muzykoterapia, w zależności od rodzaju schorzeń, z którymi boryka się pacjent, może mieć różne cele. Do najczęściej spotykanych należą:

• motywowanie do aktywności ruchowej,
• usprawnienie psychomotoryki,
• obniżenie napięcia psychofizycznego,
• obniżenie stanów lękowych,
• łagodzenie agresji,
• korygowanie wad postawy,
• rozwijanie zmysłów,
• ćwiczenie autoorientacji,
• rozwijanie ekspresji twórczej,
• budowanie samoakceptacji,
• budowanie poczucia własnej wartości,
• wspieranie komunikacji interpersonalnej,
• uspokajanie,
• ułatwianie zasypiania,
• dostarczanie przyjemności i pozytywnych emocji.

Wykorzystanie muzykoterapii w praktyce

Muzykoterapia w psychiatrii

Muzykoterapia jest wykorzystywana w psychoterapii indywidualnej i grupowej. Podczas sesji pacjent może:

• odreagowywać trudne emocje poprzez krótkie i szybkie ćwiczenia emisyjne oraz ruchowe przy muzyce,
• integrować się z grupą poprzez wspólne muzykowanie,
• uwrażliwiać się na doznania zmysłowe,
• relaksować się poprzez m.in. techniki wizualizacyjne przy spokojnej muzyce,
• aktywizować się poprzez ćwiczenia ruchowe przy żywej muzyce.

Muzykoterapia w onkologii

Pacjenci onkologiczni cierpią z różnych powodów, m.in. z powodu bólu, stresu czy lęku (często te powody występują jednocześnie). Dlatego muzykoterapia w onkologii ma za zadanie:

• zmniejszyć stres i uczucie lęku,
• złagodzić ból,
• zrelaksować,
• zapewnić rozrywkę, dzięki której pacjenci na chwilę zapomną o teraźniejszości,
• zmniejszyć poziom zmęczenia.

Muzykoterapia w położnictwie

Okres ciąży, poród i połóg potrafią być bardzo wyczerpujące. Muzykoterapia pomaga:

• redukować trudne emocje, które pojawiają się za sprawą buzujących hormonów,
• obniżyć poczucie lęku,
• relaksować i odprężać (dlatego jest wykorzystywana podczas porodu),
• usprawniać przebieg porodu.

Muzykoterapia w neonatologii

Muzyka wpływa pozytywnie także na noworodki. W przypadku wcześniaków potrafi ona uspokajać je, a nawet zwiększać poziom nasycenia krwi tlenem. Muzyka może pomóc im się zrelaksować i lepiej spać (dotyczy to także dzieci urodzonych w terminie).

Muzykoterapia w geriatrii

Korzyści z muzykoterapii, szczególnie grupowej, czerpią osoby starsze. Dzięki niej spędzają czas z rówieśnikami, odnajdują na nowo sens w życiu i czują się częścią grupy. Seniorzy biorący udział w takich zajęciach są też mniej znudzeni, a ich poziom stresu maleje. 

Muzykoterapia w neurologii

Muzyka może być także wykorzystywana w terapii chorób neurologicznych. W przypadku choroby Parkinsona śpiew i taniec oraz gra na instrumentach działa relaksująco i poprawia mowę pacjentów. Dodatkowo może poprawiać funkcjonowanie emocjonalne.

W przypadku autyzmu zaś muzyka buduje bezpieczne, uporządkowane środowisko i pozwala dziecku na improwizację, uczenie się sygnałów niewerbalnych oraz ułatwia komunikację z innymi.

Muzykoterapia może być wykorzystywana także na wiele innych sposób i w wielu innych dziedzinach. Trudno jednak wymienić je wszystkie.