Jak powstają efekty dźwiękowe do filmów? Tego się nie spodziewasz!

Efekty dźwiękowe… czy co?

Efekty dźwiękowe to takie dźwięki, które nie są ani mową artykułowaną, ani muzyką. Są jednak celowo wprowadzane do audycji radiowej, spektaklu teatralnego, gry komputerowej czy filmu. Mają one na celu zobrazowanie przedstawionych treści oraz wzmocnienie ich oddziaływania na odbiorców. 

Po raz pierwszy efekty dźwiękowe zostały wykorzystane w teatrze. Miały one na celu przedstawienie scen niemożliwych, zbyt drogich oraz zbyt niebezpiecznych do tradycyjnej realizacji (np. sceny morderstwa). Później efekty dźwiękowe wkroczyły do radia oraz kina niemego, w którym dźwięk pełnił ważną rolę, ponieważ treść nie była przedstawiana w formie mówionej. 

Przykładowe efekty dźwiękowe to:

• hałas,
• szmer,
• odgłosy przyrody,
• skrzypienie drzwi/podłogi,
• pukanie do drzwi.

Techniki nagrywania efektów dźwiękowych

Są różne techniki nagrywania efektów dźwiękowych. Jedną z nich jest Foley (nazwa pochodzi od Jacka Foleya, amerykańskiego dźwiękowca), czyli imitacja dźwięku. W tym przypadku efekty dźwiękowe są tworzone, przechwytywane i dodawane do filmu w postprodukcji. Nagrania poszczególnych dźwięków dodają ścieżce dźwiękowej głębi oraz realizmu. Odbywają się one w studiu, a tworzą je dźwiękowcy znani jako imitatorzy dźwięku. Mowa tutaj o odgłosach:

• kroków,
• szeleszczenia ubrań,
• brzęczenia naczyń,
• trzaskania drzwiami (i otwierania ich),
• tłuczenie szkła itd. 

Technika ta jest stosowana także w celu ubogacenia scen w komediach oraz filmach akcji. Korzysta się z niej podczas tworzenia filmów dokumentalnych. 

Najpopularniejsze efekty dźwiękowe

Jednym z najpopularniejszych efektów dźwiękowych jest krzyk Wilhelma (ang. Wilhelm scream). Został nagrany w 1951 roku na potrzeby filmu ‘Odległe bębny’. Krzyk ten miał imitować wrzask bólu wydawany przez ugryzionego przez aligatora człowieka. Jego autorem jest piosenkarz i aktor – Sheb Wooley. 

Krzyk Wilhelma do lat 70. był wykorzystywany tylko w filmach Warner Bros. Największą popularność zyskał w ‘Gwiezdnych wojnach’ w 1977 roku, dzięki Benowi Burttowi, który nazwał go krzykiem Wilhelma właśnie. 

Krzyk Wilhelma można usłyszeć m.in. w:

• trylogii ‘Władca Pierścieni’,
• ‘Toy Story’,
• ‘Planecie małp’,
• filmach o Indianie Jonesie,
• grach z serii ‘Grand Theft Auto’ oraz ‘Red Dead Redemption’.

Czasem traktowany jest jako dowcip przez producentów filmowych. W Polsce został użyty tylko raz w filmie z 2011 roku –  ‘1920 Bitwa Warszawska’.

Jak tworzone są efekty dźwiękowe do filmów?

Imitatorzy dźwięku wykorzystują takie sposoby tworzenia efektów dźwiękowych, o jakich nawet nam się nie śniło. Oto lista ciekawych sposobów, z których skorzystali:

• do tworzenia dźwiękowego efektu wiatru wykorzystuje się najczęściej instrument muzyczny – eolifon (składa się z cylindra pokrytego tkaniną. Przymocowana jest do niego korba, którą obraca się cylinder. W trakcie powstaje dźwięk imitujący wiatr. Im szybciej kręci się korbą, tym głośniejszy jest dźwięk),
• w filmie ‘Czas Apokalipsy’ Walter Murch wykorzystał dźwięki silników motorów i schwytane w pułapkę muchy do imitowania dźwięków komarów (swoją drogą rechot żab został stworzony za pomocą klaksonów),
• do stworzenia dźwięku skrzypiących drzwi szafy najczęściej wykorzystuje się smyczek do skrzypiec, 
• za pomocą balona można stworzyć efekt dźwiękowy brzęczenia sprężyny, która została naciągnięta, a później puszczona i tym samym wprawiona w ruch (np. przy rozpadniętym przedmiocie w ‘Alicji w Krainie Czarów’ z 1951 roku),
• za pomocą smyczka i naciągniętego sznurka można imitować odgłosy żab,
• grzmoty podczas burzy tworzy się za pomocą uderzeń w metalową blachę,
• wrzask tyranozaura powstał z połączenia zawodzenia słoniątka, ryku tygrysa oraz aligatora (twórca dźwięku uważa, że potrzebny jest dźwięk przeciwieństwa – dla Tyranozaura wybrano słoniątko – który następnie trzeba spowolnić),
• skrzek Obcego powstał przez nałożenie odgłosów wydawanych przez wieloryby na syk imitatora mowy zwierzęcej,
• dźwięk miecza świetlnego stworzył przez przypadek Ben Burt, który przechodził z uszkodzonym mikrofonem obok telewizora. Pojawił się wtedy wynik sprzężenia tych urządzeń, który dziś jest znany jako dźwięk mieczy świetlnych właśnie,
• dźwięk, który zapowiada Balroga we ‘Władcy Pierścieni’ to ciągnięta po drewnianej podłodze cegła, jego ryk to zaś połączenie osła i konia,
• odgłos Chewbacci to miks niedźwiedzia (gardłowy ryk niedźwiadka), lwa, foki i borsuka,
• oddychanie Vadera powstało za pomocą nagrania oddechu z wykorzystaniem nurkowego automatu oddechowego (ciekawe, czy Vader lubi pływać),
• dźwięk demona opuszczającego ciało Regan w ‘Egzorcyście’ to połączenie bzyczenia wściekłych pszczół i rzezi świń,
• Predator za to brzmi jak kraby leżące na plecach,
• wrzask Nazguli był najprawdopodobniej wrzaskiem żony reżysera ‘Władcy Pierścieni’,
• krzyk Tarzana został prawdopodobnie wykonany przez śpiewaka operowego,
• krzyk Godzilli został stworzony przez pocieranie strun kontrabasu rękawicą pokrytą smołą drzewną.

Jak widzisz, niektóre dźwięki zostały stworzone przez:

• zwierzęta (zmiksowane odgłosy różnych gatunków, poddane modyfikacji),
• ludzi (niektórzy potrafią wydawać naprawdę ciekawe dźwięki, także imitują odgłosy zwierząt i ptaków),
• przedmioty o zupełnie innym zastosowaniu niż owy dźwięk.

Powstanie którego efektu dźwiękowego zaskoczyło cię najbardziej?