Podróże w czasie przez koncerty muzyki filmowej: Jak ścieżki dźwiękowe przenoszą nas do różnych epok i miejsc?

Muzyka różnych epok a muzyka filmowa

Muzyka filmowa czerpie z różnych epok. Gdy wiemy, czym się one charakteryzowały, słuchanie jej będzie nas przenosić właśnie do dawnych (lub mniej dawnych) czasów. Pomocna może być też znajomość filmu, pod warunkiem, że jest to film historyczny. Wtedy muzyka, którą słyszymy na ścieżce dźwiękowej, będzie odpowiadała epoce akcji samej produkcji. 

Jakie są poszczególne epoki w muzyce i czym się charakteryzują?

Starożytność

Muzyka towarzyszy w głównej mierze obrzędom religijnym i magicznym. Wykorzystywane są instrumenty perkusyjne, dęte i strunowe (różnią się jednak od tych, które znamy teraz). 

Średniowiecze

Najczęściej spotykana była muzyka kościelna. Z tamtego okresu pochodzą chorały gregoriańskie, czyli tradycyjne, jednogłosowe śpiewy liturgiczne w kościele katolickim. Oprócz nich pojawiają się też pieśni trubadurów i ballady. 

Renesans

Pojawia się polifonia (czyli mnogość dźwięków). Ważna staje się też harmonia. Muzyka świecka zaczyna rozkwitać i służyć nie tylko obrzędom religijnym, ale także życiu towarzyskiemu czy codziennemu. 

Barok

Wracamy do jednogłosowych śpiewów z tą różnicą, że w baroku towarzyszy im także instrument. Oprócz tego rozwijają się formy wokalno-instrumentalne, takie jak kantata (łączy różne gatunki literackie), opera i oratorium (połączenie śpiewaków-solistów, chóru i orkiestry, a także narratora). Pojawiają się rozmaite formy muzyki instrumentalnej, takie jak koncerty solowe, sonaty czy concerto grosso. To czasy m.in. Jana Sebastiana Bacha. 

Klasycyzm

Rozwija się symfonika, system dur-moll (utwory w tonacji durowej są pogodne, a w molowej – smutne) oraz muzyka kameralna. Najczęściej tworzy się symfonie, allegra sonatowe, divertimenta, serenady i kwartety smyczkowe. W klasycyzmie tworzyli m.in. Beethoven i Mozart. 

Romantyzm

Pojawia się muzyka związana ze światem fantastyki i baśni. Jednocześnie rozbudowaniu ulegają wielkie formy muzyczne, takie jak chociażby orkiestry. Systemy dur-moll ulegają rozluźnieniu (jeden utwór może wywoływać różne emocje). Najczęściej tworzone są miniatury fortepianowe, poematy symfoniczne, symfonie, opery, koncerty i pieśni. Romantyzm to epoka Chopina. 

Współczesność

Współcześnie w muzyce mamy ogromną różnorodność. To już nie tylko dzieła klasyczne czy poważne, ale także muzyka rozrywkowa.

Każda epoka charakteryzuje się swoimi brzmieniami, ‘gatunkami’ i instrumentami. Kompozytorzy muzyki filmowej to wiedzą, dlatego w swoich dziełach wykorzystują elementy klasycznych utworów oraz tworzą własne na ich bazie. Dzięki temu w filmie ‘Amadeusz’ możemy usłyszeć prawdziwe utwory Mozarta oraz innych muzyków z tamtego czasu. Tak samo działa praktycznie każde dzieło filmowe, choć nie zawsze zdajemy sobie z tego sprawę. Dopiero gdy pojawia się dysonans (w filmie została użyta piosenka, która nie istniała w czasach, w których toczy się akcja), jesteśmy świadomi, jak ważny jest odpowiedni dobór repertuaru.

Muzyka filmowa zabiera nas w podróż

Muzyka filmowa potrafi zabrać nas także w podróż w zupełnie inne miejsca. Ścieżka filmowa do ‘Króla Lwa’ skomponowana przez Eltona Johna i Hansa Zimmera, oddaje klimat Afryki, czyli miejsca akcji filmu animowanego. Słowa piosenek zostały napisane przez Tima Rice’a. Cała ścieżka dźwiękowa była nagrywana w trzech różnych miejscach: w Wielkiej Brytanii, USA i Południowej Afryce. W utworach można usłyszeć głosy rdzennych afrykańczyków, np. Lebo M, a także charakterystyczne instrumenty i brzmienia. To wystarczy, by przenieść nas w zupełnie inne miejsce.

Równie charakterystyczna jest muzyka z westernów, która dobrze oddaje klimat Dzikiego Zachodu. Kompozycje są melodyjne i wyraziste. Utwory towarzyszą przygodom kowbojów, ale i bez filmowych kadrów brzmienie przywodzi na myśl właśnie tamten świat. Pojawiają się w nich dzwony, fortepiany, werble, chóry, wokale, smyczki, instrumenty dęte i perkusyjne… naprawdę wystarczy ich posłuchać, by wiedzieć, skąd pochodzą. 

Tak samo wygląda muzyka filmowa z innych regionów: azjatycka brzmi zupełnie inaczej niż europejska. Przykładowo w chińskiej muzyce wykorzystywano płyty kamienne, dzwony, gongi, bębny, szeng, cytrę, kotły, a także lutnie, skrzypce, flety, trąbki i klarnety. Dlatego kompozytorzy, którzy chcą oddać klimat filmów, których akcja toczy się właśnie tam, sięgają po te konkretne instrumenty.

Oprócz tego mogą oni wykorzystywać utwory znane w konkretnych regionach świata czy nawet w konkretnych społecznościach. Przykładowo jeśli film opowiada o nastolatkach z Nowego Jorku, muzyka będzie czerpać z rapu i hip-hopu. Za to produkcje osadzone na Jamajce będą pełne reggae. 

Dzięki takim zabiegom muzyka filmowa nie tylko pasuje do konkretnych produkcji, ale także potrafi nas zabrać w podróż do innych epok czy miejsc. A to wszystko w fotelu kinowym, na koncercie muzyki filmowej lub nawet bez wychodzenia z domu. Magia w najczystszej postaci.