Musicale, które musisz zobaczyć chociaż raz w życiu – polskie i światowe hity

Jakie musicale warto obejrzeć?

Jest wiele niesamowitych musicali, które warto zobaczyć chociaż raz w życiu, ale w top of the top musiały znaleźć się:

• Metro,

• Skrzypek na dachu,

• Les Misérables (Nędznicy),

• The Phantom of the Opera (Upiór w Operze),

• Hamilton,

• Jesus Christ Superstar.

Metro

Metro to polski musical, którego prapremiera miała miejsce w 1991 roku w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (premiera miała miejsce rok później… w Minskoff Theatre na Broadwayu). Jest wystawiany w Polsce do dziś (do połowy 2026 roku łącznie zagrano go przeszło 2700 razy – najwięcej w naszym kraju), od 1997 roku przez Studio Buffo, mimo tego, że obiekt nie jest przystosowany do wystawiania tak wielkich spektakli. W 2011 roku, z okazji 20. urodzin przedstawienia, zostało ono wystawione kilkakrotnie na deskach Teatru Dramatycznego. Dziś aktorzy odwiedzają różne polskie miasta – być może zawitają także u ciebie.

Muzykę do niego napisał Janusz Stokłosa, libretto – Agata i Maryna Miklaszewskie, a za reżyserię odpowiadał Janusz Józefowicz. Scenografię stworzył Janusz Sosnowski, a kostiumy – Ewa Krauze.

Opowiada on o grupie młodych artystów, którzy szukają w życiu szczęścia, a także o ich marzeniach oraz o miłości. Każdy bohater ma własną historię oraz cel. Przyjeżdżają oni na casting do spektaklu teatralnego, ale niestety – nie dostają szansy na zaprezentowanie swojego talentu światu. Postanawiają więc taką szansę stworzyć samodzielnie. Wystawiają własny musical na stacji metra. Odnoszą sukces, a teatr, który ich odrzucił, składa im propozycję. Pytanie, czy warto ją przyjąć. 

Spektakl ten pomógł wielu naszym polskim artystom zaistnieć na scenie. Wśród nich są m.in. Robert Janowski, Edyta Górniak, Doda, Natasza Urbańska i Ewelina Flinta.

Co ciekawe, z prapremierą spektaklu wiązały się różne kontrowersje, chociażby ta związana z obsadą. Otóż nie szukano do niej profesjonalnych aktorów, a… utalentowanej młodzieży, spośród której najlepszych aktorów wyłoniono na podstawie przeprowadzonych castingów. 

Początkowo przedstawieniu towarzyszyła orkiestra grająca na żywo, ale w latach 90. z niej zrezygnowano.

Skrzypek na dachu

Skrzypek na dachu to musical, do którego muzykę napisał Jerry Bock, tekst – Sheldon Harnick, a libretto – Joseph Stein. Opiera się on luźno na cyklu powieści i opowiadań autorstwa Szolema Alejchema, który był pisarzem żydowskim, pochodzącym z Ukrainy.

O czym jest Skrzypek na dachu? Akcja musicalu toczy się w XX wieku w strefie osiedlenia w carskiej Rosji – w fikcyjnej wsi Anatewka. Główny bohater, Tewje mleczarz, ma pięć córek. Próbuje on chronić żydowskie tradycje w świecie, który coraz szybciej się zmienia. 

To musical, który jako pierwsza produkcja broadwayowa (premierę miał tam w 1964 roku), przekroczył 3000 przedstawień w niespełna 10 lat (osiem lat później rekord ten pobiło Grease). Ponadto został on nagrodzony wieloma nagrodami Tony, w kategoriach: 

• Najlepszy musical, 
• Najlepszy producent musicalu, 
• Najlepszy występ aktora w musicalu, 
• Najlepszy występ aktorki w musicalu, 
• Najlepszy scenariusz, 
• Najlepsza choreografia, 
• Najlepsze kostiumy, 
• Najlepszy reżyser,
• Najlepsza oryginalna kompozycja muzyczna, 
• Najlepsza oryginalna kompozycja muzyczna, 
• Nagroda specjalna za najdłużej grany musical (1972), 
• Nagroda za najlepszą nową adaptację musicalu (1991). 

Powstała adaptacja filmowa oraz spektakle w innych krajach, a także wersja na Off-Broadwayu, która została nagrodzona statuetką Drama Desk Award 2019 za “znaczące wznowienie musicalu”. Na londyńskich West Endzie premiera miała miejsce w 1967 roku. A co z Polską? Prapremiera odbyła się w Teatrze Muzycznym w Łodzi w 1983 roku. Przedstawienie było wystawiane również w Teatrze Wielkim w Poznaniu, Teatrze Muzycznym w Gdyni, Operze Narodowej w Warszawie, Operze Dolnośląskiej we Wrocławiu, a w 224 roku wróciło do Teatru Muzycznego w Łodzi.

Les Misérables (Nędznicy)

Les Misérables to francuski musical, który Claude-Michel Schönberga przygotował na podstawie powieści Victora Hugo pt. Nędznicy z 1862 roku. Spektakl składa się z dwóch aktów oraz prologu i epilogu. Trwa ok. 3 godziny. Jego prapremiera miała miejsce w 1980 roku w Paryżu w Palais des Sports. Twórcą oryginalnego libretta był Alain Boublil. 

W 1982 roku rozpoczęły się prace nad angielską wersją przedstawienia. Co ciekawe, brytyjski dziennikach i tekściarz Herbert Kretzmer, który odpowiadał za tłumaczenie libretta, tylko jedną trzecią przełożył z francuskiego dosłownie. Kolejna jedna trzecia stanowiła interpretację Kretzmera, a pozostała część została dopisana na nowo. Premiera odbyła się w 1985 roku i początkowo miała nieprzychylne recenzje, ale później podbiła serca publiczność. Przedstawienie jest grane w Londynie do dziś, dzięki czemu pobiło dwa rekordy:

• nie schodzi z afiszy od przeszło 30 lat,
• w 2010 roku odbyło się 10-tysięczne przedstawienie (niedługo później miała miejsce jego 25. rocznica). 

W Polsce spektakl był wystawiany w latach 1989–2000 w Gdyni w reżyserii Jerzego Gruzy. Libretto przełożyli Andrzej Jarecki i Gustaw Gottesman. W Warszawie grano go w latach 2009–2012 w Teatrze Muzycznym Roma, gdzie wykorzystano libretto przełożone przez Daniela Wyszogrodzkiego. Aktualnie spektakl jest wystawiany od 2017 roku w Teatrze Muzycznym w Łodzi (wykorzystuje on tłumaczenie z Warszawy). 

W 2011 rozpoczęły się prace nad adaptacją filmową. Zagrali w niej m.in. Hugh Jackman, Russell Crowe, Amanda Seyfried i Anne Hathaway. Produkcja zdobyła trzy Oscary.

O czym jest musical Nędznicy? Akcja toczy się we Francji w okresie powstania z 1832 roku. Głównym bohaterem jest zbiegły więzień, Jean Valjean, ścigany przez inspektora Javerta. Mężczyzna został skazany za kradzież chleba, a na wolności doświadcza duchowej przemiany. Rozpoczyna nowe życie, zajmuje się osieroconą dziewczynką, ale przeszłość wciąż go goni.

The Phantom of the Opera (Upiór w Operze)

The Phantom of the Opera (Upiór w operze) to musical Andrew Lloyda Webbera z librettem Charlesa Harta i fragmentami libretta Richarda Stilgoe, oparty na powieści Gastona Leroux pt. Upiór w operze z 1911 roku. Jego światowa prapremiera odbyła się w 1986 roku w londyńskim Her Majesty’s Theatre (na Broadwayu miała miejsce w 1988 roku w Majestic Theatre). Spektakl jest drugim najdłużej granym musicalem w historii West Endu, najdłużej wystawianym musicalem w tym samym teatrze, najdłużej granym spektaklem w historii Broadwayu oraz najbardziej dochodowym musicalem w historii. Zdobył także ponad 60 nagród teatralnych, w tym 7 statuetek Tony Awards oraz 3 Laurence Olivier Awards.

A o czym jest ten musical? Przedstawia losy młodej sopranistki Christine Daaé, która występuje w paryskiej Operze Populaire. Dziewczyna staje się obiektem obsesyjnej miłości tajemniczego, zdeformowanego geniusza muzycznego, znanego jako Upiór. Mężczyzna od lat potajemnie uczy ją śpiewu i wierzy, że dzięki niemu Christine stanie się wielką artystką. Jednocześnie o względy kobiety stara się jej przyjaciel z dzieciństwa, Raoul. Powstaje trójkąt miłosny, który prowadzi do dramatycznych wydarzeń rozgrywających się zarówno na scenie opery, jak i w jej podziemiach.

Początkowo Andrew Lloyd Webber planował wykorzystać w musicalu znane utwory muzyki operowej i klasycznej. Ostatecznie zdecydował się jednak stworzyć własne kompozycje, które połączyły elementy opery i musicalu. 

W Polsce spektakl zadebiutował w 2008 roku w Teatrze Muzycznym Roma w Warszawie w reżyserii Wojciecha Kępczyńskiego. Libretto przełożył Daniel Wyszogrodzki we współpracy z reżyserem. Do czerwca 2010 roku został wystawiony 572 razy. 

Powstała również adaptacja filmowa musicalu, której premiera odbyła się w 2004 roku. Reżyserem został Joel Schumacher, a w głównych rolach wystąpili Gerard Butler, Emmy Rossum i Patrick Wilson. Produkcja zdobyła trzy nominacje do Oscara oraz trzy nominacje do Złotych Globów.

Hamilton

Hamilton: An American Musical to musical autorstwa Lin-Manuela Mirandy. Powstał na podstawie biografii Alexander Hamilton autorstwa Rona Chernowa z 2004 roku. Spektakl czerpie inspiracje z hip hopu, R&B, popu i soulu, a jego twórca określił go jako „Amerykę wtedy, opowiedzianą dziś”.

Charakterystycznym elementem przedstawienia jest obsadzenie historycznych postaci przez aktorów o innym kolorze skóry niż biały. Musical zadebiutował w 2015 roku na Off-Broadwayu, a jeszcze w tym samym roku przeniósł się na Broadway. Produkcja spotkała się z bardzo dobrym przyjęciem zarówno ze strony krytyków, jak i widzów. Otrzymała rekordową liczbę 16 nominacji do nagród Tony, z których zdobyła 11, a także nagrodę Grammy za najlepszy album z muzyką teatralną.

O czym jest Hamilton? Musical opowiada o życiu Alexandra Hamiltona – od jego dzieciństwa jako sieroty na Karaibach, przez udział w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych, aż po działalność polityczną i tragiczną śmierć w pojedynku z Aaronem Burrem. W spektaklu pojawia się wiele postaci historycznych, m.in. George Washington, Thomas Jefferson, James Madison, markiz de Lafayette oraz Aaron Burr. Obok wydarzeń politycznych przedstawienie opowiada również o życiu prywatnym Hamiltona.

Co ciekawe, pomysł na musical narodził się podczas przerwy Lin-Manuela Mirandy od występów w musicalu In the Heights. Twórca przeczytał wówczas biografię Alexandra Hamiltona i uznał, że jego życie idealnie nadaje się na przedstawienie muzyczne. 

W 2017 roku Lin-Manuel Miranda potwierdził również, że rozpoczęły się prace nad filmową wersją musicalu. Pierwszą wersję scenariusza przygotowała Quiara Alegría Hudes.

Jesus Christ Superstar

Jesus Christ Superstar to rock opera autorstwa Andrew Lloyda Webbera (muzyka) i Tima Rice’a (teksty piosenek). Powstała na podstawie ewangelicznych opisów Męki Pańskiej, jednak przedstawia je w nowoczesny sposób, koncentrując się przede wszystkim na psychologii bohaterów, a szczególnie Judasza Iskarioty. W spektaklu pojawiają się współczesny język, odniesienia do aktualnych problemów oraz liczne celowe anachronizmy. Początkowo twórcom nie udało się znaleźć producenta zainteresowanego wystawieniem przedstawienia, dlatego w 1970 roku wydali jego materiał muzyczny w formie albumu koncepcyjnego. Płyta odniosła ogromny sukces, a już rok później musical miał premierę na Broadwayu. W Londynie był wystawiany nieprzerwanie w latach 1972–1980 i przez wiele lat pozostawał najdłużej granym musicalem na West Endzie. 

O czym jest ten musical? Akcja przedstawia ostatnie dni życia Jezusa Chrystusa – od przybycia do Jerozolimy aż po ukrzyżowanie. W centrum historii znajduje się jednak Judasz, który zaczyna wątpić w kierunek, w jakim podąża działalność Jezusa. Obawia się, że rosnąca liczba jego zwolenników doprowadzi do interwencji Rzymian i tragedii narodu żydowskiego. W spektaklu pojawiają się również Maria Magdalena, Piłat, Herod oraz arcykapłani. Musical pokazuje Ostatnią Wieczerzę, modlitwę w Ogrodzie Getsemani, zdradę Judasza, proces Jezusa oraz jego śmierć na krzyżu, skupiając się przede wszystkim na emocjach i wewnętrznych rozterkach bohaterów.

Od samego początku musical wzbudzał liczne kontrowersje. Część środowisk chrześcijańskich zarzucała twórcom zbyt ludzkie przedstawienie Jezusa, zbyt współczujące ukazanie Judasza oraz pominięcie zmartwychwstania. Z kolei część organizacji żydowskich uważała, że spektakl utrwala stereotyp odpowiedzialności Żydów za śmierć Chrystusa. Przedstawienie zostało nawet zakazane w Republice Południowej Afryki oraz na Węgrzech.

Broadwayowska premiera odbyła się 12 października 1971 roku w Mark Hellinger Theatre. Spektakl zagrano tam 711 razy. Otrzymał pięć nominacji do nagród Tony, jednak nie zdobył żadnej statuetki.

Podsumowanie

Musicale od lat przyciągają widzów na całym świecie, łącząc muzykę, taniec i emocje w widowiska, które trudno porównać z jakąkolwiek inną formą sztuki. Są one niezwykle różnorodne: od kameralnych, bardziej refleksyjnych opowieści po wielkie, spektakularne produkcje z rozbudowaną scenografią i chórami. I choć każdy z tych musicali jest inny, wszystkie łączy jedno: potrafią poruszyć, zaskoczyć i wciągnąć bez reszty, tak, że widzowie żałują, że nie ma kontynuacji…

Od czego zaczniesz swoją musicalową podróż?