Koncert jako doświadczenie nie tylko słuchowe
Koncert jest przecież doświadczeniem wielozmysłowym. Słuchamy muzyki, obserwujemy wykonawcę, reagujemy na ruch sceniczny, światło, kolory, obraz i nagłe zmiany. Badania nad odbiorem muzyki wskazują, że kiedy informacje dźwiękowe i wizualne są ze sobą zgodne, emocjonalna reakcja może być silniejsza niż podczas samego słuchania muzyki. Co więcej, takie połączenie jest widoczne nie tylko w deklarowanych odczuciach uczestników, ale także w reakcjach fizjologicznych organizmu.
Dlatego możemy uczciwie powiedzieć, że światło, lasery i efekty pirotechniczne nie są jedynie efektownym dodatkiem do koncertu (choć bez wątpienia tę rolę również odgrywają).
Światło nie służy tylko do tego, żebyś dobrze widział
Łatwo zapomnieć, że podstawową funkcją oświetlenia scenicznego jest po prostu umożliwienie publiczności zobaczenia wykonawcy. Współcześni organizatorzy koncertów wykorzystują światło znacznie bardziej kreatywnie.
Może ono wskazywać miejsce, na które powinniśmy zwrócić uwagę. Może zmienić wygląd sceny, podkreślić ruch artysty albo przeciwnie – na kilka sekund niemal całkowicie go ukryć. Może też sprawić, że niewielka scena będzie wydawała się ogromna.
Właśnie dlatego projektowanie oświetlenia koncertowego jest czymś więcej niż wyborem kilku kolorowych reflektorów (co, umówmy się, każdy byłby w stanie zrobić. A jednak by być dobrym technikiem od oświetlenia, trzeba mieć znacznie większe umiejętności). Badacze zajmujący się tym zagadnieniem zwracają uwagę na takie elementy jak intensywność, kierunek, rozmieszczenie czy sposób wykorzystania światła. W badaniu dotyczącym odbioru oświetlenia koncertowego analizowano między innymi to, jak publiczność, muzycy i dyrygent oceniają jego komfort, adekwatność oraz ogólne wrażenie.
Światło może więc być czymś w rodzaju wizualnego przewodnika po koncercie. Kiedy reflektor nagle skupia się na jednym muzyku, nasze oczy dostają bardzo jasną wskazówkę: patrz tutaj, bo za chwilę wydarzy się coś, czego za żadne skarby ani Chiny Ludowe przegapić nie możesz. A kiedy wszystko na moment gaśnie? Wtedy zaczynamy czekać na coś niespodziewanego.
Ciemność też jest efektem specjalnym
Jednym z najprostszych sposobów na zwiększenie siły kolejnego efektu jest… zabranie widzowi bodźców. Jeżeli przez cały czas scena jest intensywnie oświetlona, kolejny błysk może nie zrobić aż takiego wrażenia. Jeśli jednak wcześniej zapadnie ciemność, nawet krótki rozbłysk może wydawać się znacznie bardziej spektakularny.
To właśnie z tego powodu projektanci koncertowych widowisk tak często korzystają z kontrastu: światło–ciemność, spokojny obraz–gwałtowna zmiana, pojedynczy reflektor–cała scena.
Można to porównać do samej muzyki – cisza przed refrenem potrafi sprawić, że pierwsze uderzenie perkusji zabrzmi intensywniej. W warstwie wizualnej podobną funkcję może pełnić zaciemnienie sceny.
A co z kolorami?
Nie zamierzamy niczego zbytnio upraszczać w złożonym świecie barw. Czerwone światło nie oznacza automatycznie złości, niebieskie smutku, a zielone – spokoju. Zapomnijmy o interpretacjach wierszy, w których niebieskie zasłony oznaczały automatycznie melancholię bohatera. Nasza reakcja na kolor zależy od kontekstu, zestawienia z innymi bodźcami, a także od samego widowiska.
Badanie dotyczące oświetlenia występów muzycznych sprawdzało, czy czerwone i niebieskie tło zmienia ocenę pobudzenia emocjonalnego oglądających. W dwóch eksperymentach z udziałem 106 osób nie stwierdzono jednak istotnego wpływu samego koloru na ocenę pobudzenia. Autorzy zwrócili uwagę, że muzyka oraz ruch wykonawcy mogły mieć większe znaczenie niż sam kolor oświetlenia.
Kolor nie działa w próżni. Ten sam czerwony reflektor może wyglądać groźnie podczas ciężkiego gitarowego riffu, zupełnie inaczej podczas romantycznej ballady, a jeszcze inaczej podczas radosnego finału koncertu. Ponadto liczy się nie tylko sam kolor, ale również jego intensywność, ruch, umiejscowienie na scenie i przede wszystkim to, co dzieje się w tym samym momencie na linii dźwiękowej.
Kiedy światło zaczyna “grać” razem z muzyką
Dochodzimy do jednego z najważniejszych elementów współczesnego show: synchronizacji. Światła mogą zmieniać się razem z rytmem, pojawiać się dokładnie w momencie uderzenia perkusji, podkreślać refren albo budować napięcie przed jego nadejściem.
To nie jest wyłącznie kwestia estetyki. Badania nad integracją informacji dźwiękowych i wizualnych pokazują, że zgodne ze sobą bodźce mogą prowadzić do silniejszego przeżywania emocji. Pomyśl sam o tym, że jeśli światła nie zgrają się z rytmem muzyki, będziesz czuł dyskomfort…
Co ciekawe, projektanci oświetlenia również myślą o muzyce w podobny sposób. W badaniach nad inteligentnym projektowaniem świateł analizowano między innymi tempo, regularność, artykulację i barwę dźwięku, aby dobierać do nich odpowiednie zachowania oświetlenia.
Dobrze zsynchronizowane światło może sprawić, że nie tylko słyszymy rytm, ale wręcz go widzimy.
Muzyka 
Sport 
Teatr 
Wywiady 
Polecane 
