Przesądy związane z latem – czego absolutnie nie robić w wakacje?

Przesądy na czerwiec – tak pomożesz swojemu szczęściu

Astronomiczne lato zaczęło się w 2026 roku 21 czerwca. To bardzo ważny dzień, który był świętowany przez ludzi od dawien dawna. Warto mieć wtedy przy sobie zakwitający słonecznik, który nie tylko jest symbolem radości, słońca, życiowej witalności oraz dobrobytu, ale który również przyniesie ci szczęście i miłość. Nie musi to być cały kwiat, wystarczy jeden płatek. Z samego rana należy wystawić go na słońce na kwadrans, a potem mieć go przez cały dzień przy sobie, np. w kieszeni. Tylko go nie zgub, bo… w sumie nie wiemy, co się wtedy stanie, ale lepiej nie ryzykować.

Przesądy na lipiec – co może ściągnąć na ciebie pecha?

Lipiec to ulubiony miesiąc większości młodzieży, a i niektórzy dorośli go uwielbiają. Warto jednak wiedzieć, że… istnieją pewne przesądy związane z tym miesiącem. Nie chcesz ściągnąć na siebie pecha, prawda? Więc lepiej sprawdź, w co dawniej wierzono (a niektórzy nadal w to wierzą). 

Nie wstawaj po godzinie 9.00

Wstałeś kiedyś lewą nogą i cały twój dzień był – lekko mówiąc – do bani? W takim razie w lipcu trzymaj się mocno, bo nie dość, że nie warto wstawać lewą nogą, to jeszcze trzeba pilnować zegarka. Wstawanie po 9.00 może sprawić, że cały twój dzień będzie kiepski. Los będzie ci rzucał kłody pod nogi (byle nie dosłownie!). 

Nie ubieraj się na czarno

Matka Natura, pradawni bogowie, ślepy los – ktokolwiek by to nie był, patrzy, jak się ubierasz i tylko czeka, aż włożysz czarne ubrania. Po co? Ano po to, by zesłać na ciebie trwające cały rok nieszczęście. Także wybieraj kolory. Kolory cię uratują. Tak, czarny to też kolor, ale tym razem udajemy, że nie istnieje.

Nie zabijaj pająków

Mówi się o tym, że szczęśliwy dom jest tam, gdzie są pająki. Być może to prawda, bo skoro ludzie nie mają czasu na porządne sprzątanie, to pewnie są zajęci fajniejszymi rzeczami. I dobrze! tym bardziej w lipcu. W lipcu bowiem pojawienie się w domu pająka zwiastuje krótkotrwałe opady, a pamiętajmy, że im mniej będzie padać, tym gorsze będą plony i tym wyższe będą ceny warzyw i owoców.

Problem z tym, że wiele osób zabija pająki. Pomijając już niepotrzebną przemoc – zabicie pająka w lipcu może sprawić, że pogoda zepsuje się na dłużej, np. na całe lato. A tego nikt nie chce! Zabierz więc szczękoczułkowca (prawda, że piękna nazwa? To nazwa podtypu pająka używana w systematyce) na łono natury, niech żyje dalej (i wpadnie raz na jakiś czas, by znów popadało).

Nie zbieraj grzybów

Lipiec to idealny czas na zbieranie grzybów, prawda? No właśnie nie! Według przesądów lepiej ich w tym miesiącu nie zbierać, bo to przyniesie suszę. Ciekawe, jak się to ma do grzybiarzy, którzy po powrocie z lasu zabijają pająki. Susza… długotrwały deszcz… jak to połączyć? A może lepiej nie próbować… Już parę końców świata przeżyliśmy, ale ten mógłby być ostatnim.

Nie sadź lawendy

Lawenda zachwyca wiele osób swoim zapachem i wyglądem. Z reguły sadzi się ją we wrześniu i tego się trzymajmy, bo posadzona w lipcu ściągnie na ciebie nieszczęście. Tego nie chcesz, prawda? Poczekaj więc chociaż do sierpnia.

Przesądy na sierpień

A na co warto uważać w sierpniu? Co zrobić, by zapewnić sobie szczęście?

Bukiet na 15 sierpnia

15 sierpnia wypada święto Matki Boskiej Zielnej. Ludzie udają się wtedy do kościoła, by poświęcić owoce, warzywa, zioła i inne rośliny, których używają w domostwie. Mogą być ułożone w bukiet lub w koszu z darami. Rośliny te nie mogą być jednak przypadkowe! Jeśli włożysz tam gałązki lub kwiaty ziemniaków, koniczynę lub lucernę – ściągniesz na siebie nieszczęście i biedę.

Dlaczego? Bo według zwyczaju nie powinniśmy święcić roślin pastewnych (tak przynajmniej wierzyli chłopi przed XIX wiekiem). Ponadto w ten dzień nie można było jeść ani ziemniaków, ani lucerny czy koniczyny. 

Zjedz chleb ze świeżego ziarna

W sierpniu wypada święto ludowe – Spasówki. Dawniej było ono obchodzone hucznie przez Słowian, a dziś niestety niewiele osób o nim pamięta (prędzej ktoś ze wsi, aniżeli z miasta. Najbardziej popularne to święto jest na Białorusi, choć i tam odchodzi w zapomnienie). Święto to jest związane ze żniwami, dlatego też 29 sierpnia powinieneś zjeść chleb ze świeżego ziarna. Najlepiej niech to będzie własnoręcznie przygotowany bochen (ale ujdzie i taki ze sklepu). To zapewni ci pomyślność. Jeśli tego nie zrobisz, ściągniesz na siebie pecha.

Przesądy na temat pogody latem (i nie tylko)

Warto uważać nie tylko na to, jak się ubieramy i jak postępujemy z różnego rodzaju roślinami, ale również na to, jaka zapowiada się pogoda. W końcu nie codziennie spotyka się pająki czy zbiera grzyby w lipcu (już wiesz, że lepiej tego nie robić!). Jak jeszcze można przewidzieć pogodę? Sprawdźmy!

Co zwiastuje czerwony zachód słońca?

Jego z przysłów brzmi tak: Gdy czerwone słońce wschodzi w marynarzu bojaźń się rodzi. Lecz gdy czerwień o zachodzie, wie marynarz o pogodzie. 

Oznacza ono, że gdy danego wieczora zobaczysz czerwony zachód słońca, kolejnego dnia możesz spodziewać się pięknej pogody. 

Zupełnym tego przeciwieństwem jest czerwony wschód słońca, który zapowiada zmianę frontów atmosferycznych i – co za tym idzie – pogorszenie pogody, np. deszcz czy spadek temperatury. 

Bolą cię kości? Zmieni się pogoda

Śmiejemy się ze starszych ludzi, że ból ich kości pozwala przewidzieć pogodę w najbliższych dniach. Śmiejemy się, ale tylko do czasu, aż sami nie przekroczymy magicznej granicy “starości”, czyli… trzydziestki. Już w okolicach urodzin nasze kości zaczynają posiadać tę cenną umiejętność. 

Oczywiście żartujemy. Trochę. Być może.

Ból w kościach może wynikać ze zmieniającej się pogody, głównie wilgotności powietrza i ciśnienia atmosferycznego. Najczęściej doskwiera on osobom, które przeszły urazy kości, a także tym, które cierpią na artretyzm. 

Niestety, jak na razie badaczom nie udało się tej zależności udowodnić, choć próbowali. 

Odliczaj sekundy między błyskawicą a grzmotem

Jak mówi słynny Zygzak McQueen “Przed grzmotem zawsze jest błyskawica”. Chociaż Marek “Grzmot” Marucha kompletnie tego nie zrozumiał, my rozumiemy. 

Odliczanie sekund między błyskiem a grzmotem jak najbardziej ma sens i pomaga w określeniu, czy burza się do nas zbliża, czy oddala oraz jak daleko się znajduje. 

Jak to działa? Światło pędzi z prędkością ok. 300 tysięcy kilometrów na sekundę, dzięki czemu dociera do nas “na długo” przed grzmotem. Ten zaś – czyli konkretniej: dźwięk – porusza się z prędkością… uzależnioną od temperatury powietrza. Jest to 1225 kilometrów na godzinę przy 15°C (340,3 metra na sekundę). Im niższa temperatura, tym niższa prędkość dźwięku. Analogicznie działa wyższa temperatura. Przy czym nie są to duże odchylenia (przy -20°C z prędkością 319,3 metra na sekundę, a przy 30°C z prędkością 349,6 metra na sekundę), więc co ok. trzy sekundy dźwięk przebywa kilometr. 

Jak liczyć sekundy? Najlepiej powoli mówiąc 121, 122, 123… Taki sam sposób liczenia zalecany jest przy sprawdzeniu oddechu poszkodowanego, któremu chcemy udzielić pierwszej pomocy. Jest to najdokładniejsze odliczanie sekund bez zegarka. 

Słyszysz wieczorem świerszcze? 

Lubisz słuchać cykających świerszczy? A czy wiesz, że na podstawie ich cykania jesteś w stanie przewidzieć pogodę? 

W 1897 roku “The American Naturalist” opublikował pracę A.E. Dolbeara, który stworzył równanie pozwalające na obliczenie temperatury za pomocą częstotliwości cykań świerszczy. Jak to możliwe? Otóż im jest cieplej, tym szybciej te owady przebierają kończynami. Gatunek Oecanthus fultoni ma niemal linearnie skoordynowaną częstotliwość wydawania dźwięków w zakresie temperatur od 18 do 32 stopni Celsjusza. 

Równanie wygląda tak:

TF = 50 + (N60 – 40) / 4 

lub tak:

TF = 40 + N15 

albo tak:

TC = (N60 + 30) / 7

jak również tak:

TC = 5 + N8

gdzie: 

• TF – temperatura w stopniach Fahrenheita,
• TC – temperatura w stopniach Celsjusza,
• N60 – częstotliwość chrobotania świerszczy, którą należy mierzyć przez 60 sekund,
• N15 – częstotliwość chrobotania świerszczy, którą należy mierzyć przez 15 sekund,
• N8 – częstotliwość chrobotania świerszczy, którą należy mierzyć przez 8 sekund.

Sprawdzisz, czy działa?

Krowa leży na pastwisku? 

Jeśli widzisz krowę, która leży na pastwisku, możesz spodziewać się deszczu. Jak to wyjaśnić? Otóż uważa się, że jeśli jest gorąco, to krowa woli stać. A gdy robi się chłodniej – woli leżeć. Co to ma do deszczu? Tego nie wiemy, bo przecież może być chłodniej i bez niego, jak również może być gorąco i padać… Może krowa po prostu chce poleżeć? Trzeba by z nią porozmawiać!

Dym z grilla lub ogniska

Jeśli dym z grilla, ogniska lub komina unosi się pionowo – będzie ładna pogoda. Jak wyjaśnić to zjawisko w połączeniu z tym, że gdziekolwiek nie usiądziesz, dym i tak będzie leciał na ciebie? Tego nie wiemy. 

Przysłowia związane z latem

Przysłowia działają trochę jak przesądy. Są to pewne “prawdy”, w które wierzono (i które czasem nadal się sprawdzają), np. w marcu jak w garncu (czyli przygotuj się na częste zmiany pogody). A jakie są przysłowia związane z latem? 

Od Świętego Henryka noc umyka

Dzień Świętego Henryka wypada 14 lipca. Wierzono, że od tego dnia dzień staje się coraz krótszy. Teraz wiemy, że nie jest to prawda, bo najdłuższy dzień roku wypada ok. 21 czerwca i już kolejna noc jest dłuższa od poprzedniej (choć są to dosłownie minuty). 

Lipcowa pogoda, dla chłopów żniwna swoboda

To powiedzenie oznacza, że słoneczne, bezdeszczowe dni w lipcu ułatwiają zbiór zbóż i tym samym uwalniają rolników od zmartwień związanych z utrudnionym wjazdem na grząskie pola i pleśnieniem plonów.

Kiedy lipiec daje deszcze, długie lato będzie jeszcze

To staropolskie przysłowie ludowe oznacza, że chłodniejsze dni i częste opady deszczu w lipcu zapowiadają ciepłą wczesną jesień – tak, jakby lato się wydłużyło. Innymi słowy: cieszmy się, gdy pada, bo jeszcze zdążymy się latem nacieszyć wczesną jesienią.

Czego lipiec i sierpień nie dowarzy, tego wrzesień nie usmaży

To powiedzenie odnosi się do cyklu wegetacyjnego roślin. Oznacza ono, że jeśli w lipcu i sierpniu jest mało słońca i ciepła, rośliny będą słabo rosły. Nawet jeśli wrzesień będzie ciepły, nie nadrobi zaległości “natury”.

Od Świętej Anki chłodne wieczory, poranki

Dzień Świętej Anny przypada na 26 lipca, dzięki czemu to przysłowie sprawdza się lepiej od tego, w którym wystąpił Święty Henryk. Po tej dacie poranki, wieczory i noce robią się chłodniejsze, co jest raczej zgodne z prawdą. 

Wierzenia słowiańskie związane z latem

Choć wierzenia od czasów pierwszych słowian diametralnie się zmieniły, niektóre przesądy i wierzenia ludowe warto znać, ot choćby jako ciekawostkę. 

Nie wychodź w południe

Według wielu wierzeń to północ jest porą duchów. Ale w sumie duchy to nie demony, więc… Słowianie wierzyli, że lepiej nie wychodzić z domu w południe, nie ważne, czy na spacer, posiedzieć przed chałupą czy pracować w polu. Lepiej. Było. Nie. Wychodzić. Na śmiałków, którzy nie wierzyli w takie “bzdury” czekała Południca – demon upalnego lata. 

Jak wspomnieliśmy, większość złych duchów w wierzeniach ludowych kojarzono z ciemnością i nocą. Południca była wyjątkiem – nie tylko nie bała się słońca, ale wręcz upał pobudzał ją do działania. Wiara w nią była szczególnie silna na północy Słowiańszczyzny. Im dalej na południe, tym bardziej zmieniało się imię i charakter demona – pojawiały się wiły, które sprowadzały na ludzi obłęd, a w województwie łęczyckim straszono mamunami, które porywały dzieci prosto z kołysek.

Jak ustrzec się przed Południcą?

Zacznijmy od tego, że lepiej nie wychodzić na zewnątrz, gdy praży słońce. Tym, którzy jednak wyszli, Południca zadawała trudne pytania. Od odpowiedzi na nie zależał ich dalszy los. Tych, którzy jej nie zadowolili, zabijała lub okaleczała. Porywała też dzieci bawiące się na polu.

Co ciekawe, prawdopodobieństwo spotkania z Południcą rosło wraz z pojawianiem się wirów powietrznych, które zapowiadały nadchodzącą burzę. Najlepszą obroną było po prostu schowanie się w cieniu. 

Większość badaczy zgadza się zresztą co do jednego – że wiara w Południcę to w gruncie rzeczy dawny sposób na wytłumaczenie strachu przed udarem słonecznym. I bardzo dobrze, bo choć Południca (raczej) nie istnieje, nie warto wychodzić na słońce w największy skwar. 

1. Południca na stałe zagościła też w popkulturze. Andrzej Sapkowski przemycił ją (i wiele innych słowiańskich demonów) do sagi o wiedźminie, a gra, która powstała na jej podstawie, rozwija ten wątek jeszcze bardziej. Demon pojawia się również w piosence “W południe” Kazimierza Grześkowiaka oraz w powieści “Południca” niemieckiej pisarki Julii Franck.

Staropolskie przesądy związane z latem

Są jeszcze typowo staropolskie przesądy związane z latem, które naprawdę warto znać. Dlaczego? Bo jak już zauważyłeś, w każdym takim przesądzie czy powiedzeniu tkwi ziarno prawdy. Zobacz, przed czym i jak warto się ustrzec!

Usiądź sobie przed podróżą

To jeden z najstarszych polskich zwyczajów. Przed wyjazdem całe rodziny zatrzymywały się na chwilę, by usiąść sobie i… by “uspokoić drogę”, co miało zapewnić im bezpieczną podróż.

Choć dziś zwyczaj ten praktykuje się coraz rzadziej (być może nawet o nim nie słyszałeś), ale starsze pokolenia mogą wciąż o nim pamiętać. Jak to wyglądało? Obejrzyj “Znachora” i zobacz. 

Powrót po zapomnianą rzecz

Gdy na wakacje często o czymś zapominamy i musimy po coś wrócić. A czy wiesz, że nasi przodkowie mieli na to specjalne rytuały? Wracający przysiadał na chwilę przed ponownym wyjściem, a w niektórych regionach Polski odwracał się do domu i wypowiadał kilka słów na odwrót. Wszystko po to, żeby nie ściągnąć pecha na dalszą podróż.

Jakie są przesądy związane z latem? Podsumowanie

Od magicznych słoneczników po demona czyhającego w letnie południe – polskie przesądy i wierzenia związane z latem pokazują, jak bardzo nasi przodkowie próbowali zrozumieć i oswoić naturę, zanim jeszcze mieli do dyspozycji prognozy pogody i aplikacje meteorologiczne. Część z tych wierzeń dziś budzi uśmiech, inne – jak liczenie sekund między błyskiem a grzmotem, liczenie cykań świerszczy czy obserwacja zachodzącego słońca – wciąż się sprawdzają. Może następnym razem, gdy zobaczysz pająka w domu albo usłyszysz wieczorem świerszcze, przypomnisz sobie, co to właściwie oznacza i wykorzystasz to na swoją korzyść? Kto wie, może naprawdę ci się poszczęści? 

Nawet jeśli w to wszystko nie wierzysz i traktujesz jako ciekawostkę… lepiej po prostu zostaw tego pająka w spokoju – na wszelki wypadek.