Na czasie
Brazylijski DJ i producent postanowił stworzyć nową wersję klasyka niemieckiej formacji U96 - "Club Bizarre". W tym celu podjął współpracę z byłym frontmanem grupy, Alexem Christensenem, brytyjską wokalistką Sam Harper oraz grupą Faithless.
To się dzieje naprawdę! Audioriver Festival ogłosił oficjalnie, że headlinerem jego jubileuszowej edycji będzie The Prodigy - żywa legenda, formacja, która pomogła ukształtować i zdefiniować cały gatunek muzyki elektronicznej!
Działalność Malika Montany wzbudza kontrowersje od pierwszych hitów warszawskiego rapera. Wyrazisty wizerunek i imponujące współprace sprawiły jednak, że dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich artystów poza granicami kraju – zwłaszcza wśród nawijaczy.
Warto sprawdzić na eBilet NOW
Pianino czy fortepian? Jaki instrument wybrać? Czy można na nich grać zamiennie? Czym się w ogóle różnią oprócz wyglądu? Czy pianino to po prostu mniejszy fortepian? Jeśli takie pytania przeszły ci chociaż raz przez myśl, ten artykuł jest dla ciebie. Przyjrzymy się w nim obu instrumentom i sprawdzimy, gdzie dokładnie leżą różnice między nimi.
19.02.2026
Klaudia Jaroszewska-Kotradii
Artykuł może zawierać autopromocję eBilet.pl
Pianino to instrument… strunowy młoteczkowy. Spokojnie, klawiszowy także. Jednak w jego wnętrzu znajdują się struny, które są ustawione pionowo. Pianina mogą mieć różne mechanizmy, dzięki którym wydają dźwięki. Przyjrzyjmy się im.
To stosowany dziś mechanizm, który składa się z aż 21 elementów, w tym m.in. tłumika, belki konstrukcyjnej czy strun. Jak działa? Gdy naciśniesz dźwignię klawiszową (czyli po prostu wciśniesz klawisz, grając na instrumencie), uruchomisz mechanizm młoteczkowy.
Co dzieje się dalej w środku pianina? W dużym skrócie: jeden ruch palca uruchamia całą “maszynkę” dźwigni. Wciśnięty klawisz wprawia w ruch kolejne elementy, które przekazują energię dalej – aż do młotka. Młotek uderza w struny, a ty słyszysz dźwięk. W tym samym czasie tłumik odsuwa się od strun, żeby te mogły swobodnie drgać.
Kiedy puszczasz klawisz, mechanizm działa “w drugą stronę”. Młotek wraca na miejsce, tłumik ponownie dociska struny i dźwięk gaśnie. Wszystko odbywa się błyskawicznie, dzięki czemu możesz grać szybko, cicho, głośno – jak chcesz. I to właśnie ten sprytnie zbudowany układ sprawia, że pianino reaguje na siłę nacisku palców i pozwala ci kształtować brzmienie dowolnie, czego nie można powiedzieć np. o keyboardzie. O keyboardach pisaliśmy tutaj: Jaki keyboard dla początkujących wybrać? Wszystko, co musisz wiedzieć przed zakupem.
Mechanizm górnotłumikowy, nazywany też wiedeńskim, to dziś już ciekawostka z historii budowy pianin. Spotkasz go głównie w starszych instrumentach, ponieważ wyszedł z użycia na przełomie XIX i XX wieku. Jak działał i czym różnił się od opisywanego wcześniej mechanizmu dolnotłumikowego?
Zasada jest podobna: naciskasz klawisz, a w środku uruchamia się cały układ dźwigni. Ruch z klawiatury przekazywany jest dalej – najpierw na pilota, potem na kolejne elementy mechanizmu. Popychacz kieruje dźwignię orzecha w stronę strun, a młotek uderza w nie, tworząc dźwięk. Różnica tkwi w tłumiku – w tym mechanizmie znajduje się on “od góry”, stąd nazwa górnotłumikowy.
Kiedy klawisz zostaje puszczony, mechanizm działa w odwrotnym kierunku. Dźwignie wracają na swoje miejsce, młotek oddala się od strun, a tłumik opada z góry i dociska je, zatrzymując drgania i wyciszając dźwięk. Cały proces trwa ułamek sekundy, ale właśnie dzięki niemu możesz kontrolować długość brzmienia – dźwięk trwa tak długo, jak długo trzymasz klawisz.
Pedały to kolejny ważny element w pianinie. Choć gra się przede wszystkim rękami, to nogi także dostają swoje zadanie (przyda się więc dobra koordynacja ruchowa, ale jeśli jej nie masz, nauczysz się z czasem). Większość pianin ma dziś dwa pedały, ale w nowszych modelach znajdziesz nawet trzy. W najstarszych konstrukcjach był tylko jeden. Do czego właściwie służą?
Najczęściej używany jest pedał prawy. To on przedłuża brzmienie dźwięków po zdjęciu palców z klawiszy. Gdy go naciśniesz, tłumiki unoszą się znad strun i te mogą swobodnie drgać, nawet jeśli już nie trzymasz klawisza.
Środkowy pedał w pianinie działa inaczej niż w fortepianie. Jego zadanie to możliwie największe wyciszenie instrumentu. Po wciśnięciu między młotki a struny wsuwany jest pasek filcu, który osłabia uderzenie młotków. Brzmienie staje się cichsze i bardziej subtelne. W przedwojennych pianinach zamiast tego pedału spotykało się gałkę z boku klawiatury, często opisaną jako “moderator” (pełniła dokładnie tę samą funkcję).
Lewy pedał również wycisza dźwięk, ale w nieco inny sposób. Po jego naciśnięciu belka spoczynkowa młotków przesuwa się bliżej strun. Skraca się więc droga młotka, a uderzenie jest słabsze – dźwięk brzmi ciszej i delikatniej.
Pianina, w przeciwieństwie do instrumentów smyczkowych, nie stroi się “na bieżąco” podczas gry. Jego struny są napięte bardzo mocno, a cały mechanizm jest stabilny, dlatego wymaga strojenia tylko od czasu do czasu – zwykle raz lub dwa razy w roku. Mimo to samo strojenie nie jest proste i powinno być wykonywane przez fachowca.
Na czym polega strojenie pianina? Najpierw ustala się tzw. temperację, czyli wewnętrzny układ dźwięków, który będzie podstawą dla strojenia całego instrumentu. W praktyce zaczyna się od dźwięku “a” (najczęściej według kamertonu), a następnie stroi się kolejne dźwięki w górę i w dół, korzystając z kwart i kwint. To właśnie nazywa się systemem kwartowo-kwintowym. Nie są to interwały idealnie “czyste” – w stroju równomiernie temperowanym celowo dopuszcza się niewielkie rozbieżności, tak aby dało się grać we wszystkich tonacjach.
W jednym dźwięku pianina może brać udział kilka strun jednocześnie – zwykle od jednej do trzech (czasem nawet czterech, zależnie od wysokości dźwięku). Każdą z nich stroi się osobno, a pozostałe na chwilę wycisza się za pomocą specjalnych klinów. Dopiero później wyrównuje się je względem siebie, tak aby brzmiały jak jeden wspólny dźwięk. Pozostałą część klawiatury stroi się już “od temperacji”, czyli w oktawach w górę i w dół.
Dziś stroiciele (fachowcy od strojenia pianin) często korzystają także z elektronicznych tunerów, choć nie są to proste urządzenia znane z gitar. W przypadku pianina potrzebne są bardziej precyzyjne przyrządy.
Choć pianino jest mniejsze od fortepianu, to wciąż jest to solidny “mebel” muzyczny. Warto znać jego wymiary, zwłaszcza jeśli planujesz wstawić je do mieszkania czy szkoły muzycznej.
Typowe pianino ma:
Przeczytaj też:
No dobrze, a fortepian? Na pierwszy rzut oka wygląda jak większy krewny pianina – ma klawiaturę, pedały i struny. Jednak jego budowa i sposób działania dają zupełnie inne możliwości brzmieniowe.
Fortepian to instrument strunowy, młoteczkowy i klawiszowy (podobnie jak pianino). Różnica między nimi polega przede wszystkim na ułożeniu strun i całej mechaniki: w fortepianie struny leżą poziomo, a młotki uderzają w nie od dołu.
Współczesny fortepian ma zazwyczaj 88 klawiszy, obejmujących skalę od niskiego A2 aż do wysokiego c5. Oznacza to zakres częstotliwości od około 27,5 Hz do ponad 4 kHz – od bardzo niskich, “basowych” dźwięków, aż po naprawdę wysokie rejestry.
W fortepianie struny są rozpięte na stalowej ramie, a uderzają w nie młoteczki obciągnięte filcem. Po naciśnięciu klawisza młotek wprawia strunę w drgania (i to właśnie z nich powstaje dźwięk). Siła twojego uderzenia w klawisz przekłada się bezpośrednio na głośność dźwięku: im mocniej naciskasz, tym silniejsze uderzenie młotka i tym głośniejsze brzmienie.
Zaraz po uderzeniu młoteczek odbija się od struny i zatrzymuje na pewnej wysokości – wyżej lub niżej, zależnie od tego, jak mocno nacisnąłeś klawisz. Dzięki temu możesz szybko i wielokrotnie powtarzać ten sam dźwięk (nie da się tego osiągnąć na pianinie).
Gdy puszczasz klawisz, do struny zostaje dociśnięty tłumik, który zatrzymuje jej drgania i wycisza dźwięk. Cały mechanizm jest więc dość złożony, ale służy jednej, kluczowej rzeczy: pozwala grać ciszej lub głośniej w zależności od sposobu uderzenia w klawiaturę.
W fortepianie masz do dyspozycji trzy pedały. W zapisie nutowym znajdziesz specjalne oznaczenia, które pokazują, kiedy dany pedał wcisnąć, a kiedy go zwolnić. Każdy z nich wpływa na brzmienie w inny sposób.
To najważniejszy i najczęściej używany pedał. Po jego wciśnięciu podnoszą się tłumiki wszystkich strun, dzięki czemu dźwięki brzmią dalej nawet wtedy, gdy puścisz klawisze.
Co ci to daje w praktyce?
Lewy pedał nazywa się una corda (“jedna struna”). Jego zadanie to zmiana barwy dźwięku na delikatniejszą i przytłumioną.
Jak to działa? Wciśnięcie lewego pedału powoduje nieznaczne przesunięcie całego mechanizmu (razem z klawiaturą). Dzięki temu młotki uderzają nie we wszystkie struny danego dźwięku, lecz w mniejszą ich liczbę:
Środkowy pedał nie pojawia się we wszystkich fortepianach. Gdy już jest, zwykle pełni funkcję pedału sostenuto. Jego działanie przypomina prawy pedał, ale z ważną różnicą:
Używa się go raczej rzadko.
Fortepiany mogą wykorzystywać różne mechanizmy klawiaturowe. Najczęściej spotykany dziś jest mechanizm angielski (nowoangielski / francuski) – to współczesny standard w fortepianach koncertowych i domowych. Umożliwia podwójną repetycję, czyli bardzo szybkie powtarzanie dźwięku bez pełnego podnoszenia klawisza. Dlatego występuje w nowoczesnych instrumentach.
Dawniej stosowano także:
Różnią się one przede wszystkim:
Strojenie fortepianu polega na wyrównaniu wysokości dźwięków w systemie równomiernie temperowanym. Najczęściej stosuje się strojenie kwartowo-kwintowe – zaczyna się od dźwięku a¹ z kamertonu, a następnie buduje sieć kwart i kwint w górę i w dół, kontrolując dudnienia (które są wolniejsze w niższych rejestrach). Kwinty i kwarty nie są idealnie czyste.
Jedną nutę może tworzyć 1–3 struny (czasem 4), dlatego każdą strunę stroi się osobno, pozostałe tłumiąc klinem. Po zestrojeniu “temperacji” resztę dźwięków dostraja się w oktawach.
Strojenie jest trudne i wymaga doświadczenia, dlatego wykonuje je zwykle stroiciel. Fortepian zachowuje strój stosunkowo stabilnie i zazwyczaj wymaga strojenia 1–2 razy w roku. Coraz częściej korzysta się z tunerów elektronicznych (zwykle bardziej zaawansowanych modeli).
Fortepiany różnią się rozmiarem, a co za tym idzie – głośnością i możliwościami brzmieniowymi. Im instrument większy, tym dłuższe struny i większa płyta rezonansowa, a więc pełniejsze, bogatsze brzmienie.
Wyróżnia się cztery podstawowe grupy:
Najczęściej fortepian koncertowy ma ok. 280 cm długości, ale istnieją także instrumenty jeszcze większe – rekordzistą jest m.in. model Fazioli o długości 308 cm.
Niezależnie od rozmiaru, wszystkie fortepiany działają na tej samej zasadzie. Różnią się przede wszystkim skalą dynamiczną i głębią brzmienia, a nie sposobem działania mechanizmu.
Przeczytaj też:
Pianino i fortepian są instrumentami strunowymi, młoteczkowymi i klawiszowymi, więc podstawowa zasada działania jest podobna: naciskasz klawisz, młotek uderza w strunę, powstaje dźwięk, a tłumik kontroluje jego wybrzmienie. W obu instrumentach siła uderzenia w klawisz pozwala kształtować głośność dźwięku. Strojenie opiera się na podobnych zasadach temperacji, a obsługa pedałów umożliwia manipulowanie brzmieniem.
Różnice zaczynają się już w budowie mechanicznej i układzie strun:
Mechanizmy klawiatury też się różnią:
Pedały działają inaczej:
Rozmiar i brzmienie też różnią się znacznie:
Podsumowując: pianino jest stosunkowo niewielkie, idealne do mieszkań czy szkół muzycznych. Pozwala grać wyraźnie i kształtować dźwięk, ale ma ograniczoną skalę i siłę brzmienia. Fortepian daje pełniejsze, potężniejsze brzmienie i szybszą repetycję, dlatego sprawdza się w salach koncertowych i profesjonalnych studiach, choć zajmuje więcej miejsca i waży znacznie więcej.
Większość współczesnych fortepianów i pianin ma 88 klawiszy. Zakres zaczyna się od niskiego A2 w fortepianach koncertowych, a w pianinach obejmuje przeważnie podobną skalę, choć niektóre starsze instrumenty mogą mieć mniej klawiszy.
Pod względem wyglądu tak – oba instrumenty mają klawiaturę, struny i młotki. Różnią się jednak układem strun i mechanizmem: w pianinie struny są pionowe, w fortepianie poziome. Dzięki temu fortepian ma większą skalę dynamiczną i bogatsze brzmienie.
Zasady gry są podobne. Fortepian pozwala jednak na szybszą repetycję dźwięku dzięki podwójnemu mechanizmowi repetycji i daje szerszą kontrolę nad dynamiką, więc technicznie wymaga większej precyzji. Funkcje pedałów także nieco się różnią.
Do nauki w domu zwykle lepsze jest pianino – jest mniejsze, łatwiejsze w ustawieniu i tańsze w utrzymaniu. Fortepian przyda się, jeśli zależy ci na pełnym brzmieniu i możliwościach dynamicznych, np. do grania w większych salach lub późniejszej grze koncertowej (i oczywiście jeśli masz miejsce, gdzie go wstawić).
Strojenie pianina i fortepianu wykonuje fachowiec – stroiciel. Częstotliwość to zazwyczaj raz lub dwa razy w roku. Dokładne ceny zależą od regionu i instrumentu, ale trzeba liczyć się z koniecznością opłacenia pracy specjalisty (najczęściej jest to kilkaset złotych).
Tak, oba są chordofonami – strunowymi instrumentami młoteczkowymi i klawiszowymi. Dźwięk powstaje dzięki drganiom strun, które uderzają młotki.
Tak, w pewnym sensie – na fortepianie struny są uderzane młotkami, a nie szarpane jak w gitarze. Dlatego czasem klasyfikuje się go jako instrument perkusyjny, choć równie często mówi się o nim “instrument klawiszowy”.
Poprzedni artykuł
Następny artykuł
Klaudia Jaroszewska-Kotradii – multipasjonatka, która nie potrafi usiedzieć w miejscu. Zafiksowana na punkcie rozwoju i zdobywania wiedzy wszelakiej. Prywatnie mama, żona i kreatywna dusza, która na równi uwielbia Sanah i The Hardkiss.
Muzyka 
Sport 
Teatr 
Wywiady 
Polecane 
