Co oznacza termin “one-hit wonder”? Definicja i najsłynniejsze przykłady

One-hit wonder – co to znaczy?

One-hit wonder to termin opisujący artystę, zespół lub osobę publiczną, która zdobyła powszechną popularność dzięki jednemu, konkretnemu osiągnięciu. W przypadku muzyki najczęściej jest to jeden utwór, który stał się przebojem i zajął wysokie (często pierwsze) miejsca na popularnych listach, dając artyście rozpoznawalność… ale tylko na pewien czas. Okazuje się bowiem, że albo więcej utworów nie wypuścił, albo nikt o nich nie wie, bo nie są tak dobre i w ogóle się nie sprzedają.

Skąd się wziął ten termin?

Choć kojarzymy go głównie z muzyką, jego korzenie są zupełnie inne. Fraza one-hit wonder pochodzi z terminologii baseballowej. Opisywano w niej miotacza, który pozwolił przeciwnej drużynie zdobyć tylko jedno uderzenie w trakcie meczu – co podkreślało jego wyjątkową, choć jednorazową formę. Najstarszy odnotowany przez Oxford English Dictionary zapis terminu pochodzi z 1914 roku, z gazety “Middletown (New York) Daily Times-Press”. 

Do muzyki popularnej termin przeniknął dekady później. Najwcześniejszy znany druk w kontekście muzycznym pochodzi z lipca 1977 roku, z artykułu “Winnipeg Free Press” o zespole ABBA – autor pisał, że zamiast stać się one-hit wonderem po sukcesie Waterloo, grupa zbudowała sobie całą serię hitów. Sposób użycia frazy sugeruje, że termin był już wtedy znany szerszej publiczności.

Jak zmierzyć, czy ktoś faktycznie zasługuje na tę etykietę? Najczęściej punktem odniesienia jest amerykańska lista Billboard Hot 100, czyli branżowy standard mierzenia sukcesu utworu na podstawie sprzedaży, emisji radiowej, a obecnie też streamingu. Ponadto trzeba zwrócić uwagę również na pozostałe aspekty kariery danego artysty – a raczej praktycznie jej braku na większą skalę.

Jak i dlaczego artysta staje się one-hit wonderem?

Powodów jest kilka. Część utworów rodzi się jako swego rodzaju nowość lub odpowiedź na chwilową modę – gatunek muzyczny, który szybko wygasa, zabiera ze sobą popularność artysty. Badacz Trevor de Clercq z Middle Tennessee State University zauważa, że istnienie one-hit wonderów dobrze odzwierciedla krótką uwagę publiczności i jej żądzę natychmiastowej gratyfikacji, co widać choćby przy utworach związanych z krótkotrwałymi modami – Disco Duck trafił na szczyt listy w 1976 roku w szczycie mody na disco, a cover Get Here Olety Adams zyskał popularność dzięki wykorzystaniu go przez amerykańskich żołnierzy w czasie wojny w Zatoce Perskiej.

Inny mechanizm, który może za to zjawisko odpowiadać, to po prostu zbieg okoliczności trudny do powtórzenia. Piosenka działa trochę jak wirus, który stopniowo opanowuje świat, a potem… znika. Bywa też tak, że konflikty z wytwórnią albo świadoma decyzja artysty o wycofaniu się z przemysłu muzycznego (bo np. nie radzi sobie z tak dużą popularnością) kończą karierę zaraz po przebiciu się na szczyt.

Warto jednak zaznaczyć, że sama definicja bywa zaskakująco płynna i często kwestionowana. Niektórzy artyści nazywani one-hit wonderami w jednym kraju odnieśli realny sukces, a w innych nie byli w ogóle znani. Tak było np. z Neną i jej 99 Luftballons, która wypuściła kilka kolejnych hitów w rodzimych Niemczech, mimo że w USA trafiła na listę Top 40 tylko raz. Tymczasem zespół Styx, mający aż 16 wejść do Top 40 na liście Hot 100, nigdy nie został tak zaszufladkowany jako one-hit wonder, choć w Wielkiej Brytanii miał de facto tylko jeden hit. Dobrym przykładem tej niejednoznaczności jest też norweski zespół a-ha. Powszechnie uważa się, że w USA mieli tylko jeden hit – Take On Me – ale to nieprawda, bo ich kolejny singiel The Sun Always Shines on T.V. dotarł na 20. miejsce listy, ale po prostu dziś już nikt go nie pamięta. To doskonale pokazuje, że one-hit wonder czasem mówi więcej o pamięci kulturowej niż o faktycznych statystykach sprzedaży i samej karierze artysty. 

Najsłynniejsze zagraniczne one-hit wondery

Są takie piosenki, które zna prawie każdy, a samych wykonawców – praktycznie nikt. Za granicą są to szczególnie:

• Vanilla Ice,
• Los Del Rio,
• Gotye.

Pamiętasz ich hity? Wiesz, kim w ogóle byli? 

Vanilla Ice – “Ice Ice Baby” (1990) 

Amerykański raper Vanilla Ice zapisał się w historii dzięki utworowi “Ice Ice Baby” jako pierwszy artysta hip-hopowy, który dotarł na szczyt listy Billboard Hot 100. Mimo że technicznie miał na koncie jeszcze jeden hit – “Play That Funky Music”, który dotarł do 4. miejsca – żaden kolejny utwór nie zbliżył się do skali sukcesu “Ice Ice Baby”, więc etykieta one-hit wonder przylgnęła do niego na dobre.

Los Del Río – “Macarena” (1996, Bayside Boys Mix)

Hiszpański duet stworzył taneczny przebój, który trafił na szczyty list w wielu krajach i utrzymał się na pierwszym miejscu listy Billboard Hot 100 przez 14 tygodni, co czyni go jednym z najdłużej królujących singli w historii tego zestawienia. Mimo prób powtórzenia sukcesu duet nie zdołał już nigdy wrócić na szczyty list – ich kolejny singiel “Macarena Christmas” dotarł jedynie do 57. miejsca.

“Macarena” nadal jest znana i lubiana, szczególnie na imprezach, ponieważ towarzyszy jej prosty taniec, składający się z powtarzalnych ruchów, z którymi każdy sobie poradzi. Na pewno go kojarzysz, a samego zespołu pewnie nie bardzo!

Gotye – “Somebody That I Used to Know” (2011)

Utwór, nagrany z udziałem Kimbry, sprzedał się w nakładzie 13 milionów egzemplarzy i zajął szczyt listy Billboard Hot 100 (a także wszystkich innych znaczących list), a Gotye zdobył za niego dwie nagrody Grammy, w tym za nagranie roku. Co ciekawe, sukces ten miał swoje korzenie w innym utworze: piosenka zawiera sampel z utworu “Seville” brazylijskiego gitarzysty Luiza Bonfy z 1967 roku, a Gotye po sukcesie podzielił się tantiemami ze spadkobiercami Bonfy, oddając im połowę praw do kompozycji. 

Po tym przeboju Gotye nie zniknął całkowicie z muzyki, ale wydał jeszcze dwa albumy – “Making Mirrors” w 2012 roku i “mixedANCHOR” w 2014 roku – żaden z nich jednak nie powtórzył popularności jego przełomowego singla.

Polscy one-hit wonderzy

Polski rynek muzyczny ma swoją własną galerię artystów jednego przeboju, choć – tak jak w przypadkach zagranicznych – granica bywa dyskusyjna.

Jeden Osiem L – “Jak zapomnieć” (2003)

Duet Jeden Osiem L z Płocka zdobył ogromną popularność przebojem “Jak zapomnieć” z 2003 roku, którego teledysk na YouTube zanotował ponad 45 milionów odsłon, a fraza o “sytuacjach, w których serce klęka” weszła do potocznego języka. Zespół wciąż działa i wydaje kolejne single oraz płyty, jednak żaden z nich nie zbliżył się do skali tamtego sukcesu.

Gabriel Fleszar – “Kroplą deszczu” (1999)

Gabriel Fleszar w 1999 roku podbił listy przebojów utworem “Kroplą deszczu”, ale żadna z jego trzech kolejnych solowych płyt nie powtórzyła tego sukcesu. W 2011 roku spróbował wrócić do show-biznesu jako uczestnik programu “The Voice of Poland”. Trafił do drużyny Nergala, ale nie dotarł do finału.

Warto przy tym pamiętać, że wielu z tych artystów miało w dyskografii jeszcze kilka mniej znanych singli. To dobrze pokazuje, że one-hit wonder to często etykieta pamięci kolektywnej, a nie ścisła kategoria statystyczna.

Czy one-hit wonder zawsze coś negatywnego?

Niekoniecznie. Z jednej strony etykieta bywa odbierana jako swego rodzaju wyrok – sygnał, że kariera artystyczna się wypaliła. Z drugiej strony, dotarcie z jednym utworem do globalnej kultury to wyczyn, którego nie udaje się osiągnąć zdecydowanej większości muzyków w karierze – nawet jednorazowo.

Przypadek Gotye dobrze pokazuje tę ambiwalencję. Artysta otwarcie mówił o presji, jaka pojawiła się po sukcesie utworu, o dyskomforcie związanym z jego przesyceniem w radiu i o tym, że woli skupić się na muzyce tworzonej wspólnie z zespołem The Basics, niż gonić za powtórzeniem tamtego sukcesu. Mimo to świadomie zdecydował się nie zarabiać na reklamach przy klipie do utworu, choć mógł na tym zyskać miliony dolarów (dla porównania, reklamy przy klipie “Gangnam Style” przyniosły PSY około 10 milionów dolarów; swoją drogą czy o tym zespole ktoś jeszcze pamięta?).

Dodatkowo niektóre “jednorazowe” hity żyją własnym życiem o wiele dłużej, niż mogłoby się wydawać. Platformy streamingowe i media społecznościowe regularnie wskrzeszają stare przeboje – TikTok pomógł np. “Running Up That Hill” Kate Bush z 1985 roku wrócić na listy przebojów w 2022 roku za sprawą serialu “Stranger Things”. To pokazuje, że bycie one-hit wonderem nie zawsze oznacza zapomnienie – czasem oznacza po prostu bardzo długie, nieliniowe życie jednego utworu.

FAQ

Czy one-hit wonder to określenie obraźliwe?

Nie musi tak być – choć bywa odbierane jako lekko ironiczne, w branży muzycznej funkcjonuje przede wszystkim jako neutralny opis konkretnej kariery, a nie ocena talentu artysty. Wielu twórców samo żartobliwie odnosi się do tej etykiety.

Czy są artyści z więcej niż jednym hitem, którzy mimo to są nazywani one-hit wonder?

Tak, to dość częste. Artyści z wieloma hitami bywają błędnie nazywani one-hit wonderami, jeśli jeden konkretny utwór stał się o wiele popularniejszy niż reszta ich twórczości – to dokładnie przypadek a-ha i ich Take On Me.

Kto jest najsłynniejszym one-hit wonderem wszech czasów?

Według rankingu VH1 z 2002 roku tytuł ten przypadł Macarenie Los Del Rio, uznanej za “Największe One-Hit Wonder Wszech Czasów”.

Czy w Polsce funkcjonuje odpowiednik tego terminu?

Tak, w polskiej terminologii muzycznej funkcjonuje określenie “artysta jednego przeboju”, będące dosłownym tłumaczeniem angielskiego one-hit wonder.

Podsumowanie

Termin one-hit wonder opisuje artystę, którego cała kariera w pamięci publiczności skupiła się wokół jednego, ogromnego sukcesu – niezależnie od tego, czy faktycznie nie miał innych osiągnięć, czy po prostu jeden utwór zdominował resztę jego twórczości w zbiorowej pamięci. Termin wywodzi się z baseballu, do muzyki trafił dopiero w latach 70., a jego definicja – jak pokazują przykłady od Vanilla Ice po polski duet Jeden Osiem L – wciąż bywa przedmiotem dyskusji między fanami, krytykami i samymi artystami.