Pierwszy dzień wiosny – jakie zwyczaje i obrzędy panują na świecie oraz w Polsce?

Kiedy zaczyna się wiosna? 

Zastanawiasz się, kiedy jest pierwszy dzień wiosny? To zależy!

Przyjrzyjmy się najpierw, kiedy w ogóle o wiośnie możemy mówić pod kątem “sytuacji pogodowej” w Polsce. To ten czas w roku, kiedy temperatury wahają się między 5 a 15°C. Można więc powiedzieć, że przynajmniej w części Polski wiosna zaczęła się w 2026 roku jeszcze w lutym. I jeśli chcesz – możesz już się nią cieszyć bez wyrzutów sumienia. Ale pójdźmy o krok dalej, bo nie jest to takie proste.

Za początek wiosny możemy przyjąć także:

• kalendarzowy pierwszy dzień wiosny – 21 marca*,
• astronomiczny pierwszy dzień wiosny – dzień równonocy wiosennej (zazwyczaj 20-21 marca),
• meteorologiczny pierwszy dzień wiosny – zawsze 1 marca.

*Ciekawostka: Przez to, że kalendarz nie jest zbyt precyzyjny, jeśli chodzi o czas trwania roku zwrotnikowego, pierwszy dzień wiosny co roku się przesuwa. Nie są to wielkie przesunięcia (raczej sekundy czy minuty), ale z tego powodu do 2043 roku pierwszy dzień wiosny będzie wypadał 20 marca, a potem – albo 19, albo 20 marca. Dopiero w 2102 roku kalendarz “przesunie się” tak, że pierwszy dzień wiosny wróci na swoje miejsce – 21 marca.

Dawne świętowanie nadejścia wiosny – niektóre sposoby przetrwały do dziś

Nadejście wiosny świętowano – można powiedzieć – od zawsze. Już w starożytnej Mezopotamii obchodzono święto Akitu, które przybierało dwie formy:

• nisannu – celebrowanie odradzania się natury na wiosnę,

• taszritu – świętowanie po zebraniu plonów jesienią. 

W Iranie za to świętowano i świętuje się nadal Nouruz – nava (nowy) i rəzaŋh (dzień) – dzień nowego roku, który przypada tam w dniu równonocy wiosennej. 

Chrześcijanie za to postawili na obchodzenie Wielkanocy, zamiast powitania powracającej wiosny. 

Słowianie także mieli swoje święto – Jare Gody – którym to celebrowali zakończenie zimy. Przypadało ono na wiosenną równonoc. Topiono wtedy Marzannę (była boginią śmierci i zimy), malowano i jedzono jajka (zwyczaj ten przejęło później chrześcijaństwo, by “wyplenić” pogańskie zwyczaje) i nie tylko. 

A jak dziś wygląda świętowanie pierwszego dnia wiosny w Polsce i na świecie? Sprawdźmy!

Jak świętuje się pierwszy dzień wiosny na świecie? 

Jak to mówią: co kraj, to obyczaj. I tym obyczajom i obrzędom związanym z pierwszym dniem wiosny na świecie właśnie teraz się przyjrzymy. 

Fun fact: jeśli któryś sposób ci się spodoba, możesz go wykorzystać! To, że mieszkasz w Polsce nie oznacza, że musisz wciskać się do ciasnej szufladki. Świętuj tak, jak lubisz i ciesz się tym.

Chiński Nowy Rok – Chiny (styczeń/luty)

Chiński Nowy rok – Chūnjié – to w dosłownym tłumaczeniu “Święto Wiosny”, najważniejsze święto w tym kraju. Przypada między 21 stycznia a 20 lutego. Przygotowania do niego rozpoczynają się już miesiąc wcześniej. Rodziny sprzątają domy, by wygnać złe duchy. Żegnają domowego boga kuchni. Jedzą sutą kolację i robię wiele innych ciekawych rzeczy. W wigilię Nowego Roku rodziny wspólnie przygotowują posiłki – pierożki jiaozi, owoce, ciasta. Bliscy obdarowują się upominkami, oglądają pokazy sztucznych ogni i jedzą wspólną kolację, która trwa do rana (grają w międzyczasie w gry, np. mahjonga). W dzień Nowego Roku odbywa się świętowanie na ulicach miast (wtedy pojawia się tam wielki smok). Świętowanie kończy się po dwóch tygodniach świętem Latarni. 

Imbolc – Irlandia (1 lutego)

Imbolc pochodzi z czasów przedchrześcijańskich. Według celtyckiego kalendarza wiosna rozpoczyna się właśnie 1 lutego. Ten dzień był poświęcony Brigid – irlandzkiej bogini wiosny, lecznictwa, poezji oraz rzemiosła. Samo święto miało oznaczać oczyszczenie przez “ogień i wodę”. A skąd jego nazwa? Według poezji z tamtych czasów, pochodzi od mleka owiec (prawdopodobnie dlatego, że właśnie w tym czasie zaczynała się u nich laktacja). 

Oczywiście po wprowadzeniu chrześcijaństwa, trzeba było wymyślić coś, dzięki czemu ludzie przestaną uczestniczyć w dawnych obrzędach. Dlatego też 2 lutego pojawiło się święto Ofiarowania Pańskiego, a 1 lutego jest Dzień Świętej Brygidy.

Setsubun – Japonia (3 lub 4 lutego)

W Japonii obchodzone jest święto Setsubun. W tym kraju każdy rok ma swoje patronujące zwierzę. 3 lub 4 lutego mężczyźni, którzy urodzili się w roku o takim samym patronie jak aktualny, muszą odpędzić demony. Jeśli takich mężczyzn nie ma, obowiązek spoczywa na najstarszym z nich. 

Jak to robią? Otóż rzucają w złe duchy ziarnami (najczęściej to prażona soja) i krzyczą zaklęcia, np. demony precz, szczęście przyjdź. A potem… zbierają te ziarna i zjadają ich tyle, ile mają lat oraz dodatkowe jedno, żeby rok był pomyślny. 

Holi – Indie (luty/marzec)

W Indiach obchodzone jest święto Holi – radości i wiosny. Obchodzone jest przeważnie w dniu pełni księżyca, stąd jego ruchomość. Celebrowanie zaczyna się przy ognisku Holika. Ludzie śpiewają i tańczą razem. Kolejnego dnia rano odbywa się festiwal kolorów – mieszkańcy obrzucają się kolorowymi proszkami i oblewają farbami z wodą. Oprócz tego odwiedzają bliskich oraz… wrogów, by celebrować radość, wybaczyć błędy z przeszłości i zapomnieć o krzywdach. 

Maslenica – Rosja, Ukraina, Białoruś (7 tygodni przed Wielkanocą)

Maslenica to świąteczny zwyczaj, który zachował się jeszcze z czasów pogańskiej Rusi (stąd obchodzony jest w Rosji, Ukrainie i Białorusi). Oczywiście kościół prawosławny musiał to święto przejąć, by ludzie przestali celebrować pogańskie obrzędy, więc jest to teraz niejako święto kościelne, obchodzone na 7 tygodni przed Wielkanocą. 

Wcześniej zaś była obchodzona w dzień równonocy wiosennej. Był to dzień wybaczania krzywd i pojednania z bliźnimi. 

Przekupywanie Baby Marty – Bułgaria (1 marca)

Kojarzysz Bukę – postrach z “Doliny Muminków”? To Baba Marta też jest taka trochę straszna. Przybiera postać złośliwej staruszki, która zrobi wszystko, by zima nie odeszła. Ale Bułgarzy są przebiegli i mają na nią swój sposób: martenice. To biało-czerwone gałganki, które mogą przybierać kształt laleczek, ale też pomponików lub zwykłych wstążeczek. Obdarowują się oni nimi wzajemnie, dekorują drzewa i domy i… sprawiają, że Baba Marta jest zadowolona i pozwala zimie odejść.

Martisor – Rumunia (1 marca)

W Rumunii także pierwszy dzień wiosny obchodzony jest 1 marca, a zwyczaje jej mieszkańców są w pewnym sensie podobne do bułgarskich. Rumuni robią kokardki z kolorowej wełny, które mają symbolizować radość i szczęście towarzyszące budzeniu się nowego życia. Świętowanie trwa cały tydzień i odbywają się wtedy ludowe zabawy. Mieszkańcy obdarowują się z tej okazji drobnymi prezentami. 

Kaziuk – Litwa (8 marca)

Na Litwie odbywa się Kaziuk (Kaziuki), czyli festiwal z okazji nadejścia wiosny. Jego symbolem są kwiaty. Tworzy się wtedy bukiety z ususzonych, zeszłorocznych kwiatów, traw i kłosów. Oprócz tego znajdziesz tam gliniane dzwonki, pochody z przebierańcami, kaziukowe serca i inne lokalne wyroby. 

Święto ognia – Hiszpania (16-19 marca)

Święto Ognia – Fiesta de Las Fallas – hiszpański festiwal, który co roku odbywa się w Walencji. Jego głównym elementem są rzeźby tworzone według projektów zawodowych plastyków. Wykorzystuje się do tego karton, plastry, wosk i drewno. Potem – w ostatnim dniu obchodów, pali się je na ulicach miasta. Każdej dużej rzeźbie towarzyszy mała, przygotowana przez dzieci. 

Ale to nie wszystko. Od 16 marca mieszkańcy wkładają tradycyjne stroje i maszerują przez miasto. Wybierane są najładniejsze rzeźby – fallery. Wieczorem za to przez miasto maszerują lokalne orkiestry, odbywają się pokazy jazdy konnej i zabawa do rana. 

17 marca ludzie ofiarują kwiaty Matce Boskiej. 

Powitanie wiosny – Meksyk (19-21 marca)

Meksykanie witają wiosnę, gromadząc się wokół prekolumbijskich zabytków (głównie starożytnych piramid i świątyń). Mistekowie, Toltecy, Olmecy i Aztekowie wybierali miejsca budowy tychże budowli zgodnie z wiedzą astronomiczną. Do dziś Meksykanie wierzą, że są one pełne dobrej mocy, z której można czerpać energię. 

Jednym z takich miejsc jest Piramida Słońca (Teotihuacan, 50 km od Meksyku). Większość osób, które możesz zobaczyć tam w dniach od 19 do 21 marca, jest ubranych w tradycyjne, białe stroje. 

Neypi – Bali (okolice równonocy wiosennej)

Święto Neypi obchodzone jest na Bali w dniu “następującym po nowiu dziewiątego miesiąca księżycowego, zazwyczaj w marcu lub kwietniu”. Nazywa się je Dniem Ciszy, bo tego dnia od 6 rano do 6 rano kolejnego dnia nie można:

• rozpalać ognia,
• podróżować,
• pracować. 

Zamknięte jest wtedy nawet międzynarodowe lotnisko na Bali. Ludzie zostają w domach, medytując, rozmyślając i siedząc cicho, by demony ich nie zauważyły i sobie poszły. Spokoju pilnują specjalne służby – Pecalangs. 

Za to dzień przed… odbywają się hałaśliwe procesje, które mają odgonić złe duchy. Mieszkańcy noszą ogromne wizerunki demonów i składają ofiary, by siły nieczyste były dla nich łagodniejsze. Parada trwa przez cały dzień i noc, aż do wschodu słońca.

Pierwszy dzień wiosny – Polska (21 marca)

W niektórych miejscach nadal tego dnia topiona lub palona jest Marzanna (choć głównie jest to atrakcja dla dzieci). W przedszkolach i szkołach tego dnia jest kolorowo, dzieci wychodzą na spacer w wiosennych opaskach. Za to starsi uczniowie – wagarują (i zdaje się, że mają na to troszkę większe przyzwolenie niż zazwyczaj). 

Nouruz – Iran (21 marca)

W dawnej Persji (stąd mówi się o “perskim Nowym Roku”), czyli dzisiejszym Iranie (oraz północnym Iraku, Afganistanie, części Turcji, Uzbekistanie, Turkmenistanie, Kirgistanie, Kazachstanie i północnym Kaukazie) świętuje się Nouruz. Mieszkańcy robią porządki w domach, a potem ozdabiają je zielenią i kwiatami. Tego dnia na stole muszą znaleźć się wykiełkowane w misce zboża, które symbolizują odrodzenie (są także inne symboliczne potrawy). 

Za to w wigilię Nowego Roku przeskakują przez ogniska, przebierają się i chodzą od domu do domu po przekąski. 

Cimburijada – Bośnia i Hercegowina (21 marca)

Ciekawy sposób na świętowanie pierwszego dnia wiosny mają Bośniacy. Otóż 21 marca biorą oni udział w… Festiwalu Jajecznicy. Jajko jest bowiem symbolem nowego życia – tak jak wiosna, z nadejściem której świat się odradza po zimie. Jajka są tego dnia smażone na ogromnych patelniach (naprawdę ogromnych, zobacz w Google!). Oprócz tego mieszkańcy tańczą wspólnie czy wskakują do rzek (nawet jeśli leży jeszcze śnieg, to już jest wiosna!). 

Święto wiosny – Macedonia (22 marca)

W Macedonii świętowanie wiosny przypada na okres wspominania Czterdziestu Męczenników z Sebasty w cerkwi prawosławnej. Samo święto wiosny – a tak naprawdę w tradycji macedońskiej do dzień młodości i miłości – zaś nazywa się Mladenci. Według wierzeń wiosna wygrywa tego dnia ze śmiercią, która kojarzy się z zimą. Co ciekawe, ludzie wierzą także, że dzień będzie tak długi, jak daleko kogut przeskoczy przez próg domu. Dobrze więc szkolić koguty w skakaniu!

Songkraj – Tajlandia (połowa kwietnia)

Songkraj to tradycyjny tajski Nowy Rok, obchodzony w połowie kwietnia. Jego nazwa pochodzi z sansykrytu – sankrānti – i oznacza “przejście” (dla nich jest to przejście z jednego znaku zodiaku w kolejny). Tego dnia mieszkańcy myją posągi buddy w świątyniach i na procesjach, a także spotykają się z bliskimi. Oprócz tego wzajemnie oblewają się wodą (dlatego Chińczycy nazywają to “Świętem Lania Wody”). Świętowanie najczęściej trwa 3 dni. 

Wiosenny Festiwal – Szwajcaria (3. poniedziałek kwietnia)

Tradycyjnie Sechseläuten – czyli Festiwal Wiosenny – odbywa się w Szwajcarii w 3. poniedziałek kwietnia (o ile nie koliduje z Wielkim Tygodniem, bo ten jest jednak dla mieszkańców ważniejszy). Tego dnia na ulicach można zobaczyć ogromne pochody ludzi w historycznych strojach, mnóstwo kolorów i usłyszeć wiele radosnych dźwięków. Na stosie pali się… bałwanka. Odbywają się także liczne dodatkowe imprezy.

Powitanie ptaków – Białoruś (20 kwietnia)

Na Białorusi wypatruje się wracających do kraju ptaków, które niosą ze sobą wiosnę. Tego dnia Białorusini dekorują drzewa kolorowymi ptakami z papieru oraz wstążkami. Ci, którzy potrafią, pieką chleby w kształcie ptaków. A wszyscy zainteresowani śpiewają pieśni, które mają przywołać ptaki z ciepłych krajów. 

Noc Walpurgi – Szwecja (30 kwietnia)

Noc Walpurgii korzeniami sięga do dawnych ludów germańskich oraz obchodzonej przez nich nocy zmarłych. Możesz kojarzyć to święto jako sabat czarownic, który odbywał się na górze Brocken w nocy z 30 kwietnia na 1 maja. Obchodom przewodziła Hel – bogini śmierci. 

Co ciekawe, nazwa tego święta pochodzi od świętej Walburgi, która była zakonnicą w Devon i zmarła w 777 roku. 

Dziś ludzie raczej po prostu zbierają się wokół wielkich ognisk i śpiewają razem wiosenne piosenki. Odbywają się także pochody. 

Paparuda – Serbia (6 maja)

Paparuda – bogini deszczu – związana jest z serbskim zwyczajem rytualnego wywoływania deszczu. Z tej okazji 6 maja odbywają się kolorowe pochody dziewcząt i chłopców. Śpiewają oni piosenki i są oblewani wodą. 

W Rumunii zaś (i innych krajach słowiańskich) paparude (pisane małą literą) to orszak dziewcząt (lub jedna dziewczyna), który odgrywa rolę bogini. Odprawia on rytuał, który ma przywołać deszcz. Ważne jest to, że dziewczęta tańczą nagie, zakryte jedynie wieńcami i spódnicami z liści. 

Słodkie poczęstunki – Norwegia (połowa maja)

Norwegia wita wiosnę chyba jako ostatnia na tej półkuli. Pierwszy dzień wiosny przypada na rocznicę niepodległości oraz czas, w którym Femund – wielkie jezioro – zaczyna w końcu rozmarzać. Dla Norwegów to znak, że można zmienić ciężkie, zimowe ubrania na nieco lżejsze, wiosenne. 

Tego dnia ludzie odwiedzają sąsiadów, by jeść razem panekaker og multer, czyli naleśniki z dżemem z moroszki.

Świętowanie pierwszego dnia wiosny – obrzędy na świecie. Podsumowanie

Można powiedzieć, że świętowanie nadejścia wiosny zaczynamy już w styczniu wraz z Chińczykami, a kończymy w maju – wraz z Norwegami. Po co się ograniczać do jednego dnia? Wszak wiosna jest tak wspaniałą porą roku, że warto ją doceniać każdego dnia. A jak będziesz to robić? Wybór należy tylko do ciebie!

Źródła:

[1] https://www.sjikp.us.edu.pl/pl/projekty/polska-w-oczach-stereotypy-znane-i-nieznane/stereotypy-alez-nie-kazachstan-polska-niemcy/kultura-tradycje/swieto-wiosny-na-swiecie-zwyczaje-i-obrzedy/ (dostęp z 3.03.2026)

[2] https://www.national-geographic.pl/traveler/tak-sie-wita-wiosne-poznaj-5-niezwyklych-zwyczajow-z-calego-swiata/ (dostęp z 3.03.2026)