Jak wygląda ocenianie w łyżwiarstwie figurowym?

Dwa systemy oceniania – czyli jak to w ogóle działa?

W historii łyżwiarstwa figurowego funkcjonowały dwa systemy oceniania. Pierwszy to tzw. system szóstkowy – stary, prosty i… dość subiektywny. Każdy z dziewięciu sędziów wystawiał dwie noty w skali od 0,0 do 6,0: jedną za wartość techniczną, drugą za wrażenie artystyczne (w tej drugiej kategorii przyznawali zdecydowanie więcej punktów). Legendarną “szóstkę” dostawali najlepsi z najlepszych. Brzmi elegancko, prawda? Trochę jak w “Tańcu z gwiazdami”…

Tyle że ten system miał poważny problem (a nawet kilka): sędziowie zastanawiali się, jakby ocenili dany występ bez błędów, a potem odejmowali punkty za błędy. Ponadto oceniali zawodników na tle siebie nawzajem, niezależnie od rzeczywistego poziomu wykonania. A subiektywność? Cóż – bywała bardzo… twórcza. Szczególnie gdy sędziowie oceniali sportowców z własnego kraju.

Ostatni raz z tego systemu sędziowie skorzystali w dniu skandalu na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich w 2002 roku w Salt Lake City. Nie będziemy tu wchodzić w szczegóły, ale powiedzmy tyle: wymiana “przysług” między sędziami różnych krajów sprawiła, że zrezygnowano z szóstkowego systemu całkowicie. Wprowadzono nowy – Code of Points.

Code of Points – czyli jak oceniają teraz

Nowy system jest bardziej skomplikowany, ale też bardziej sprawiedliwy. Przynajmniej w założeniu. Zamiast jednej ogólnej noty za program, każdy element jest oceniany osobno i ma swoją wartość bazową. Sędziowie oceniają, czy zawodnik wykonał go lepiej, gorzej czy dokładnie tak, jak powinien.

W praktyce wygląda to tak, że sędzia główny i kontroler techniczny nazywają poszczególne elementy i określają ich stopień trudności, a sędziowie oceny oceniają. 

Ocena końcowa składa się z dwóch części:

• TES (Technical Element Score) – ocena za elementy techniczne. Każdy skok, piruet, sekwencja kroków ma swoją wyjściową wartość. Do niej sędziowie dodają lub odejmują od –3 do +3 punktów za jakość wykonania. Skrajne noty są odrzucane (tak, żeby jeden rozkojarzony czy nielubiący danego uczestnika sędzia nie zepsuł całości), a z pozostałych liczy się średnią.
• PCS (Program Components Score) – ocena za tzw. komponenty programu. Tutaj sędziowie patrzą na połączenia elementów, choreografię, interpretację muzyki i ogólne wrażenie. Skala od 0,25 do 10,00.

Poza tym zawodnik może stracić punkty za upadki (1 punkt za każdy), zbyt długi lub zbyt krótki program (1 punkt za każde 5 sekund różnicy), nieodpowiedni strój (1 punkt) czy zakazane elementy (2 punkty za każdy). 

Suma TES i PCS minus ewentualne odliczenia to nota łączna za segment – TSS (Total Segment Score). Noty za wszystkie segmenty się sumują, a wyniki decydują o kolejności na podium.

Ile punktów przyznać zawodnikowi? 

Jeśli chodzi o przyznawanie konkretnych punktów, nie jest to łatwe. Tutaj znajdziesz dość skomplikowaną tabelę, w której są wszystkie wartości punktowe poszczególnych elementów. 

Możesz się tego próbować nauczyć, ale możesz też skorzystać z dwóch naszych pomysłów na samodzielnie ocenianie występów poszczególnych zawodników.

Sposób 1: Po prostu zwracaj uwagę na poszczególne elementy występu i oceniaj je we własnej skali, a potem po prostu porównać poszczególne występy i wybrać faworytów. Mamy tu na myśli np. zapisywanie błędów, elementów programu i porównywanie ich między poszczególnymi zawodnikami. 

Sposób 2: porównanie z sędziami. Na ekranie telewizora czy komputera podczas transmisji występów pojawiają się wartości bazowe za dane figury czy komponenty. Zastanów się, czy według ciebie warto dodać lub odjąć zawodnikowi punkty i porównaj swoją decyzję z decyzją sędziów. 

Na koniec zastanów się, ile punktów byś przyznał za sam występ – ogólne wrażenie, choreografię itd. Zaczekaj na “Kiss and Cry” (o tym za chwilę) i sprawdź, czy dobrze wytypowałeś.

Na co patrzeć podczas występu łyżwiarzy figurowych? Twój mini poradnik widza

No dobrze, teoria za nami. Teraz najważniejsze: jak to wszystko przełożyć na oglądanie zawodów i ocenianie zawodników z własnej wygodnej kanapy? Oto kilka rzeczy, na które warto zwracać uwagę, i które możesz ocenić samodzielnie, zanim sędziowie pokażą swoje noty.

Skoki – jak sędziowie naprawdę to oceniają?

Żeby wiedzieć, co właściwie oceniają sędziowie, trzeba wiedzieć, na co patrzeć:

• rodzaj skoku – nie każdy jest oceniany tak samo. W łyżwiarstwie figurowym jest sześć rodzajów skoków: axel, lutz, flip, loop, salchow i toe loop. Różnią się między sobą krawędzią odbicia i sposobem wyjazdu – i mają różne wartości bazowe,
• liczba obrotów – im więcej, tym lepiej (i trudniej). Skoki dzielimy na podwójne, potrójne i poczwórne – w zależności od liczby pełnych obrotów w powietrzu. Poczwórne skoki (tzw. quady) to dziś standard wśród czołowych solistów (solistki nie mogą ich wykonywać), ale jeszcze kilkanaście lat temu były rzadkością. Każdy dodatkowy obrót oznacza wyższą wartość bazową, ale też większe ryzyko błędów,
• krawędź odbicia – skoki wymagają konkretnej krawędzi łyżwy przy odbiciu i sędziowie to sprawdzają bardzo dokładnie. Jeśli zawodnik wykona lutza na niewłaściwej krawędzi, dostanie tzw. edge call i straci część wartości bazowej. Z zewnątrz różnica jest prawie niewidoczna – ale dla sędziów i kibiców znających się na rzeczy to poważna wpadka,
• lądowanie – najważniejsza sekunda całego skoku. Możesz oceniać je sam bez żadnej specjalistycznej wiedzy. Zawodnik powinien wylądować na odpowiedniej krawędzi łyżwy na jednej nodze i spokojnie wyjechać do tyłu lub do przodu na jednej nodze w zależności od skoku. Jeśli postawi drugą nogę zaraz po lądowaniu, zahaczy o lód, dotknie ręką lodu albo – tym bardziej – przewróci się, traci punkty,
• połączenia skoków – bonus za trudność. Zawodnicy często wykonują dwa lub trzy skoki z rzędu, bez przerwy między nimi. To tzw. kombinacje skoków i za dobrze wykonane można dostać dodatkowe punkty. Ale uwaga: jeśli pierwsze lądowanie jest słabe i zawodnik wyraźnie traci rytm przed kolejnym skokiem, sędziowie to widzą i odpowiednio oceniają.

O skokach poczytasz więcej tutaj: Jakie są skoki w łyżwiarstwie figurowym? Trzeba trochę wprawy, żeby je rozpoznać. 

Obroty i piruety

Liczy się pozycja zawodnika i prędkość. Obroty powinny być wykonywane poprawnie technicznie, np. po trójce czy tzw. bracket (od nawiasu “}”). 

Za to dobry piruet to taki, w którym zawodnik kręci się szybko i stabilnie bez zmieniania pozycji łyżwe na lodzie. Jak to rozpoznać? Na lodzie powinien zostać jeden ślad, a nie przemieszczająca się spirala. Jeśli punkt obrotu wyraźnie się przesuwa, sędziowie to zauważą i odejmą punkty. 

Ważna jest także pozycja rąk i nóg. O poszczególnych piruetach i obrotach poczytasz tutaj: Łyżwiarstwo figurowe – wszystko, co musisz wiedzieć, zanim obejrzysz występ

Sekwencje kroków

To momenty, kiedy zawodnik przemieszcza się po całym lodowisku, wykonując skomplikowane kombinacje kroków i obrotów ciała. Dobra sekwencja jest wtedy, gdy jeden krok następuje płynnie po drugim (zawodnik wygląda jakby wręcz płyną czy leciał po lodzie, bez zatrzymywania się, potykania i zawahań). Oczywiście cała sekwencja musi pasować do muzyki i być niczym taniec. 

Komponenty 

Czyli ta trudniejsza część. Tu wchodzimy na terytorium, na którym nawet sędziowie mają sprzeczne opinie. Ale kilka rzeczy możesz ocenić intuicyjnie: 

• czy program realizuje jakiś pomysł, np. romantyczny taniec zakochanych, taniec zarażający pozytywną energią? 
• czy zawodnik interpretuje muzykę czy tylko jedzie i wykonuje różne kroki i figury, a muzyka płynie jakby oddzielnie?
• czy całość ma spójny nastrój, czy to zbitek losowych elementów? 

Jeśli po programie pamiętasz go jako całość, a nie jako listę skoków czy wyrzuceń w parach, to znak, że program był dobry, a każdy jego element był, no cóż – elementem całości. 

Kiss and cry – moment oczekiwania na wyniki

Po każdym programie zawodnik z trenerem wychodzą do specjalnej strefy przy lodowisku i czekają na ogłoszenie wyniku. Są tam miejsca do siedzenia dla zawodników i trenerów, a także ekrany, na których wyświetlane są wyniki. Są tam też często kwiaty, reklamy sponsorów i tło, które jest często widoczne podczas transmisji telewizyjnej. Kamery bowiem chcą uchwycić reakcje zawodników na wyniki. 

Gdy zawodnicy schodzą z lodowiska, ty już wiesz, co myślisz o programie i za chwilę dowiesz się, co myślą sędziowie. Rozbieżność może być naprawdę duża. Ale im częściej będziesz próbować sił w ocenianiu, tym lepiej będzie ci to wychodzić. I właśnie dlatego warto rozumieć, jak ocenianie działa. Nie po to, żeby kłócić się z wynikiem (choć to też jest opcja, szczególnie jeśli masz bojowy nastrój). Ale głównie po to, żeby wiedzieć, dlaczego twój faworyt dostał taką a nie inną notę.

PB, SB, WR – czyli skróty, które warto znać

Gdy po programie na ekranie pojawiają się wyniki, zobaczysz kilka oznaczeń:

• PB (Personal Best) to rekord życiowy zawodnika – najlepszy wynik w całej karierze,
• SB (Season’s Best) to najlepszy wynik w bieżącym sezonie,
• WR (World Record) to rekord świata. 

Jeśli po jakimś programie pojawią się te litery, możesz wiwatować (niezależnie od tego, czy dany zawodnik wygra, bo nie musi tak być, szczególnie w przypadku PB. To mógł być oczywiście jego najlepszy występ w życiu, ale po prostu są lepsi, którzy tego dnia wejdą na podium).

Od czego zacząć – czyli jakie zawody warto oglądać?

Wiesz już, jak rozróżniać skoki, rozumiesz TES i PCS, znasz Kiss and Cry. Zostało tylko jedno pytanie: gdzie to wszystko zobaczyć? Na szczęście sezon łyżwiarski jest długi i naprawdę jest w czym wybierać.

Grand Prix

Od sezonu 1998/99 działa cykl zawodów Grand Prix, w którym startuje ścisła czołówka światowa. To seria kilku imprez rozgrywanych jesienią, a sezon wieńczy Finał Grand Prix – prawdziwa wisienka na torcie, w której spotykają się najlepsi z najlepszych. Poziom jest naprawdę wysoki, więc pojawi się stosunkowo niewiele błędów do wyłapania (czyli będzie ci łatwiej).

Mistrzostwa Europy i Mistrzostwa Świata

Mistrzostwa Świata to jedne z najstarszych i najbardziej prestiżowych zawodów w tej dyscyplinie – mężczyźni rywalizują o tytuł od 1896 roku, kobiety od 1906. Mistrzostwa Europy mają jeszcze dłuższą tradycję (mężczyźni startują od 1891!). To właśnie tutaj rozstrzyga się, kto jest w danym sezonie najlepszy. 

Igrzyska Olimpijskie

Łyżwiarstwo figurowe ma z igrzyskami wyjątkowo długą historię – pojawiło się na nich już w 1908 roku, i to na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Londynie (tak, letnich – o tym już wspominaliśmy w tym artykule: Łyżwiarstwo figurowe – wszystko, co musisz wiedzieć, zanim obejrzysz występ). Na zimowych olimpiadzie gości nieprzerwanie od 1924 roku. Jeśli trafisz na sezon olimpijski, obejrzyj koniecznie – to zupełnie inne emocje niż przy jakichkolwiek innych zawodach.

Mistrzostwa Polski

Rozgrywane są od 1922 roku i warto na nie zwrócić uwagę, jeśli chcesz śledzić polskich zawodników od początku ich kariery. Tu często można zobaczyć kogoś, o kim za kilka lat będzie głośno na arenie międzynarodowe. Poziom również jest wysoki, choć wiadomo – niekoniecznie olimpijski. 

Występy z wszystkich zawodów możesz często znaleźć w Internecie (skrócone do samej jazdy, oceniania i ogłoszenia wyników).