Historia opery. od Monteverdiego do współczesnych produkcji

Czym tak właściwie jest opera?

Na początku wyjaśnijmy sobie, czym tak właściwie jest opera? Jest to wystawiane na scenie muzyczne dzieło o charakterze wokalno-instrumentalnym. Nie brakuje w nim również wstawek baletowych. Byliście kiedyś na takim wydarzeniu? Najważniejsze elementy składowe opery to m.in.:

• libretto – tekst stanowiący bazę do dramatycznej akcji połączonej z muzyką,
• gra aktorska,
• uwertura – wstęp do opery, wielkie otwarcie,
• intermezzo – wstawka muzyczna o charakterze dramatyczno-komicznym,
• aria – solowa partia wokalna,
• chór/orkiestra,
• ruchy, gesty, słowa, mimika oraz stroje.

Wiecie, że opery można podzielić na kilka różnych rodzajów? Aktualnie największą popularnością cieszą się opery dramatyczne, balladowe, komiczne, rozrywkowe oraz poważne. Która odmiana jest Waszą ulubioną?

Historia opery w pigułce – dawne lata

Wiedząc już trochę o operze, możemy przejść do przedstawienia jej krótkiej historii w pigułce. Jesteście gotowi? Opera była już znana w baroku, chociaż nie przybierała wtedy takiej formy, z jakiej znacie ją z czasów współczesnych. Dominującą rolę odgrywała w tym okresie polifonia, nie pozwalająca na swobodne przedstawienie partii zawierających tekst. Dawni twórcy próbowali połączyć poezję z muzyką, ale tak naprawdę udało się to dopiero Claudio Monteverdiemu. Chyba znacie to nazwisko? 

Największe dzieło Monteverdiego to opera zatytułowana “Orfeusz”, którą wystawiono na początku XVII wieku. Jak do tworzenia opery podszedł włoski kompozytor? Wzbogacił muzykę instrumentalną, zwiększył rolę orkiestry, wprowadził nowe partie (duety i tercety), a do tego nadał przedstawieniom pewnego dramatyzmu i melodyki. Jego dzieła znane są po dzisiejsze czasy.

Na jakich terenach rozwijała się opera? Przede wszystkim we Włoszech, a konkretniej w Rzymie (Stefano Landi – “Śmierć Orfeusza”), Neapolu (Francesco Provenzale, Alessandro Scarlatti, większa rola uwertury i arii), Wenecji (powstanie pierwszego teatru operowego – San Cassiano, Francesco Cavalli – “Wesele Tetydy i Peleasa”, wstawki teatralne). Nie da się ukryć, że włoscy kompozytorzy i poeci dali podwaliny do tworzenia współczesnych produkcji operowych. Którego z nich cenicie sobie najbardziej?

Mozart, Moniuszko, Czajkowski, Wagner, Verdi, Rossini, Puccini

Macie świadomość tego, że operowe dzieła zdobyły ogromną popularność głównie w epoce klasycyzmu i romantyzmu? To właśnie wtedy tworzyły takie legendy, jak:

• Wolfgang Amadeusz Mozart – np. “Czarodziejski flet”, umiejętne połączenie słów i muzyki, wprowadzenie unowocześnionej melodyki i scen dramatycznych, stopniowe zwiększanie napięcia w tworzonych dziełach,
• Stanisław Moniuszko – np. “Straszny dwór” i “Halka”, bazowanie na ludowości i patriotyzmie,
• Richard Wagner – np. “Parsifal”, elementy fantastyczne i baśniowe,
• Piotr Czajkowski – np. “Eugeniusz Oniegin”, połączenie kilku różnych odmian sztuki,
• Giuseppe Verdi – np. “Otello” i “Makbet”, uważany za jednego z największych twórców, połączenie elementów romantycznych z doskonałą akcją dramatyczną,
• Gioacchino Rossini – np. “Cyrulik sewilski”, lekkie, wyraziste i komiczne utwory,
• Giacomo Puccini – np. “Cyganeria”, połączenie włoskich i niemieckich tradycji, swobodne przedstawianie rzeczywistości na muzycznej scenie.

To tylko niektóre produkcje, które powinniście zapisać sobie na swojej liście. Znacie choć kilka z nich? Jeśli nie, macie co nadrabiać…

Współczesne produkcje

Wypadałoby jeszcze poruszyć temat kilku współczesnych produkcji, obok których również nie powinniście przechodzić obojętnie. Najciekawsze dzieła to m.in.: “Kochankowie z klasztoru Valldemosa” (Marta Ptaszyńska), “Balthasar” (Zygmunt Krauze), “Immanuel Kant” (Leszek Możdżer) czy też “Iwona, księżniczka Burgunda” (Krauze).