Europejska Stolica Kultury – czyli co takiego?

Czym jest Europejska Stolica Kultury? 

Europejska Stolica Kultury to miasto wybrane przez Unię Europejską, które przez rok prezentuje swoje życie kulturalne. A w sumie nie tylko swoje, jako miasta, ale też całego regionu i kraju. To szansa, żeby:

• pokazać dziedzictwo historyczne, 
• rozwinąć ofertę kulturalną,
• przyciągnąć międzynarodową publiczność (a także tą z innych regionów danego kraju, bo możemy się założyć, że nie każdy Polak zna wszystkie tradycje każdego regionu Polski).

Gdy dane miasto dostaje tytuł Europejskiej Stolicy Roku, otrzymuje specjalne fundusze (w 2010 roku było to 1,5 miliona euro od Unii Europejskiej), które może przeznaczyć na rozwój oferty kulturalnej. Dlatego też w tym czasie organizowane są bardzo liczne koncerty, festiwale, pokazy, konferencje i inne wydarzenia promujące miasto. 

Jak więc widzisz, Europejska Stolica Kultury to nie tylko tytuł, ale także realny wpływ na życie społeczne i gospodarcze konkretnego regionu i państwa. Nic więc dziwnego, że przyznanie tytułu któremuś z naszych miast daje tyle radości! 

W tajemnicy zdradzimy ci, że kolejne nasze miasto obejmie tę funkcję. Ale o tym za chwilę.

Skąd wziął się pomysł na Europejską Stolicę Kultury?

Pomysł narodził się 13 czerwca 1985 roku podczas spotkania Rady Unii Europejskiej. Grecka minister kultury Melina Mercouri zaproponowała wykorzystanie kultury do zintegrowania Europejczyków. Nie zdziwi cię więc, że pierwszym Europejskim Miastem Kultury były Ateny. 

W 1999 roku inicjatywa zmieniła nazwę na Europejska Stolica Kultury, a procedura wyboru miast została dostosowana do obecnych zasad. Co roku wybierane są miasta z dwóch państw UE, które zgłosiły kandydatury na 9 lat wcześniej. Od 2021 roku dodatkowo co trzy lata wybierana jest trzecia stolica – z kraju kandydującego do UE lub należącego do EFTA.

Otrzymanie tego tytułu nie jest jednak łatwe. Miasta kandydackie muszą spełnić określone wymagania, m.in.:

• promować lokalną kulturę poprzez Ambasadora Kultury (twórcę związane z miastem), 
• prowadzić współpracę międzynarodową, 
• podkreślać wartości europejskie,
• realizować działania promujące region. 

Coraz większą rolę odgrywa też wykorzystanie technologii informatycznych do komunikacji i promocji.

Ciekawostka: podoba inicjatywa pojawiła się także w Ameryce.

Jakie były dotychczas Europejskie Stolice Kultury? 

Przez te wszystkie lata wiele miast nosiło zaszczytny tytuł Europejskiej Stolicy Kultury. Wśród nich były:

• 1985 – Ateny (Grecja),
• 1986 – Florencja (Włochy),
• 1987 – Amsterdam (Holandia),
• 1988 – Berlin Zachodni (Berlin Zachodni),
• 1989 – Paryż (Francja),
• 1990 – Glasgow (Wielka Brytania),
• 1991 – Dublin (Irlandia),
• 1992 – Madryt (Hiszpania),
• 1993 – Antwerpia (Belgia),
• 1994 – Lizbona (Portugalia),
• 1995 – Luksemburg (Luksemburg),
• 1996 – Kopenhaga (Dania),
• 1997 – Saloniki (Grecja),
• 1998 – Sztokholm (Szwecja),
• 1999 – Weimar (Niemcy),
• 2000 – Reykjavík (Islandia), Bergen (Norwegia), Helsinki (Finlandia), Bruksela (Belgia), Praga (Czechy), Kraków (Polska), Santiago de Compostela (Hiszpania), Awinion (Francja), Bolonia (Włochy),
• 2001 – Rotterdam (Holandia), Porto (Portugalia),
• 2002 – Brugia (Belgia), Salamanka (Hiszpania),
• 2003 – Graz (Austria),
• 2004 – Genua (Włochy), Lille (Francja),
• 2005 – Cork (Irlandia),
• 2006 – Patras (Grecja),
• 2007 – Luksemburg (Luksemburg), Sybin (Rumunia),
• 2008 – Liverpool (Wielka Brytania), Stavanger (Norwegia),
• 2009 – Wilno (Litwa), Linz (Austria),
• 2010 – Essen/Zagłębie Ruhry (Niemcy), Pecz (Węgry), Stambuł (Turcja),
• 2011 – Turku (Finlandia), Tallinn (Estonia),
• 2012 – Guimarães (Portugalia), Maribor (Słowenia),
• 2013 – Marsylia-Prowansja (Francja), Koszyce (Słowacja),
• 2014 – Umeå (Szwecja), Ryga (Łotwa),
• 2015 – Mons (Belgia), Pilzno (Czechy),
• 2016 – Wrocław (Polska), San Sebastián (Hiszpania),
• 2017 – Leeuwarden (Holandia), Valletta (Malta),
• 2019 – Matera (Włochy), Płowdiw (Bułgaria),
• 2020 – Rijeka (Chorwacja), Galway (Irlandia),
• 2021 – Timișoara (Rumunia), Eleusis (Grecja) – z powodu covida przeniesione na 2023 rok, Nowy Sad (Serbia) – z powodu covida przeniesiona na 2022 rok,
• 2022 – Kowno (Litwa), Esch-sur-Alzette (Luksemburg), Nowy Sad (Serbia),
• 2023 – Veszprém (Węgry), Timișoara (Rumunia), Eleusis (Grecja),
• 2024 – Tartu (Estonia), Bad Ischl (Austria), Bodø (Norwegia),
• 2025 – Nova Gorica (Słowenia; łączona z Gorizą po włoskiej stronie granicy), Chemnitz (Niemcy).

Jakie będą kolejne Europejskie Stolice Kultury? 

Z racji tego, że wnioski rozpatrywane są do przodu, wiemy już, jakie miasta będą kolejnymi Europejskimi Stolicami Kultury. I mamy powody do radości, bowiem:

• w 2026 roku będą to – Trenczyn (Słowacja), Oulu (Finlandia),
• w 2027 roku – Lipawa (Łotwa), Évora (Portugalia),
• w 2028 roku – Czeskie Budziejowice (Czechy), Bourges (Francja), Skopje (Macedonia Północna; miast z kraju kandydującego do Unii Europejskiej),
• w 2029 roku – Lublin (Polska), Kiruna (Szwecja). 

Na kolejne lata zostały zaś ustalone kraje:

• 2030 – Belgia, Cypr,
• 2031 – Hiszpania, Malta,
• 2032 – Dania, Bułgaria,
• 2033 – Włochy, Holandia. 

Konkretne miasta poznamy w przyszłości. 

Jakie były polskie Europejskie Stolice Kultury? 

Pierwszym polskim miastem, które otrzymało tytuł Europejskiej Stolicy Kultury, był Kraków w 2000 roku. Ten rok był wyjątkowy w historii UE – wybrano aż dziewięć miast, aby podkreślić ich wkład w europejską kulturę i cywilizację. Kraków został wybrany przez rząd polski spośród innych polskich miast, bez konkursu czy prezentacji. Co ważne, Kraków został uhonorowany tym tytułem jako miasto z kraju kandydującego do Unii Europejskiej (dołączyliśmy dopiero 1 maja 2004 roku). 

W 2016 roku do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury mogły kandydować wszystkie polskie miasta. W konkursie wzięły udział m.in.: Białystok, Bydgoszcz, Gdańsk, Katowice, Lublin, Łódź, Poznań, Szczecin, Toruń, Warszawa i Wrocław. Ostatecznie, 21 czerwca 2011 roku nominację otrzymał Wrocław. Głównym autorem aplikacji, która przyczyniła się do wyboru miasta, był Adam Chmielewski. W lipcu 2012 roku powstała oficjalna instytucja odpowiedzialna za przygotowanie obchodów ESK 2016, łącząca Centrum Sztuki IMPART i biuro Wrocław 2016.

Jakie będą kolejne polskie Europejskie Stolice Kultury? 

Do konkursu o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2029 zgłosiło się 12 miast. Po ocenie wniosków i wizytach studyjnych do finału weszły cztery miasta: Lublin, Katowice, Bielsko-Biała i Kołobrzeg. Kandydatury oceniał zespół 12 niezależnych ekspertów z Parlamentu Europejskiego, Rady UE, Komisji Europejskiej, Komitetu Regionów i MKiDN.

Koniec końców 25 września 2024 roku to Lublin zdobył tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2029. Dzięki temu miasto będzie wizytówką Polski na arenie europejskiej, prezentując swoje dziedzictwo i ofertę kulturalną.

To dla nas ważne, bo tytuł Europejskiej Stolicy Kultury nie jest tylko “fajnym hasłem”. To także szansa na wzmocnienie tożsamości lokalnej, budowanie wspólnoty, przyciągnięcie turystów i inwestorów oraz budowanie silnej marki miasta w Europie.

Polskie Stolice Kultury

Miasta, które nie wygrały, będą wspierane przez kolejne lata w ramach Polskiej Stolicy Kultury. Otrzymają one po milion złotych na realizację wydarzeń artystycznych (niektórych spośród tych, które zostały zawarte w aplikacji). Będą to:

• w 2026 roku – Bielsko-Biała,
• w 2027 roku – Katowice, 
• w 2028 roku – Kołobrzeg. 

Europejska Stolica Kultury – FAQ (często zadawane pytania)

Jak długo trwa program Europejskiej Stolicy Kultury w danym mieście?

Program trwa pełen rok kalendarzowy, w którym miasto prezentuje swoje życie kulturalne, organizuje wydarzenia i promuje dziedzictwo historyczne. W tym czasie realizowane są zarówno duże festiwale, jak i mniejsze inicjatywy lokalne.

Jakie wydarzenia są organizowane w ramach Europejskiej Stolicy Kultury?

W ramach ESK odbywają się koncerty, wystawy, spektakle teatralne, pokazy filmowe, konferencje i festiwale. Program obejmuje też wydarzenia społeczno-edukacyjne, warsztaty oraz projekty artystyczne angażujące nie tylko mieszkańców, ale także gości.

Czy wszystkie wydarzenia są dostępne dla mieszkańców i turystów bezpłatnie?

Nie wszystkie wydarzenia są bezpłatne – część wymaga zakupu biletu, zwłaszcza duże festiwale i spektakle. Jednak wiele inicjatyw lokalnych i plenerowych jest dostępnych dla wszystkich za darmo. Zanim wybierzesz się na jakiekolwiek wydarzenie, sprawdź jakie są warunki uczestnictwa.

Gdzie można kupić bilety na płatne wydarzenia?

Bilety są dostępne w punktach sprzedaży wskazanych przez organizatora i/lub online, na oficjalnej stronie miasta i portalu Europejskiej Stolicy Kultury. Warto śledzić aktualne informacje, bo sprzedaż często odbywa się etapami. Najczęściej jest tak, że im szybciej kupisz bilety, tym będą one tańsze.

Czy wydarzenia są dostępne dla osób z niepełnosprawnościami?

Większość wydarzeń jest przygotowana z myślą o dostępności osób z niepełnosprawnościami. W zależności od miejsca, dostępne są różne udogodnienia, takie jak winda, podjazdy czy specjalne miejsca w salach koncertowych. Warto sprawdzić szczegóły przy konkretnym wydarzeniu. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości – skontaktuj się z miejscem wydarzenia lub organizatorem i dopytaj.

Jak można zaangażować się w projekt jako wolontariusz?

Jako wolontariusz możesz wspierać organizację wydarzeń, oprowadzać gości, pomagać w obsłudze festiwali i wydarzeń, a także koordynować działania promocyjne. Zgłoszenia przyjmowane są zwykle przez oficjalną stronę Europejskiej Stolicy Kultury lub lokalne biuro projektu.

Czy ESK współpracuje z lokalnymi artystami i instytucjami kultury?

Tak. Co więcej, współpraca z lokalnymi artystami, instytucjami kultury i społecznościami jest kluczowym elementem projektu (pamiętaj, że chodzi o popularyzację kultury danego miasta, regionu i kraju). Dzięki temu program łączy działania międzynarodowe z lokalnym charakterem miasta.

Gdzie można znaleźć aktualny program wydarzeń?

Aktualny program jest dostępny na oficjalnej stronie miasta i portalu Europejskiej Stolicy Kultury. Warto śledzić też profile społecznościowe oraz newslettery Europejskiej Stolicy Kultury (szczególnie, gdy przyjdzie pora na Lublin).

Czy istnieje możliwość śledzenia wydarzeń online?

Tak, wiele wydarzeń jest transmitowanych online lub udostępnianych w formie nagrań. To pozwala śledzić festiwale, koncerty i wystawy nawet zdalnie. Pamiętaj jednak, że to nie oznacza, że wszystkie wydarzenia są dostępne w tej formie oraz że są one dostępne za darmo. 

Jakie są koszty przygotowania miasta do bycia Europejską Stolicą Kultury?

Przygotowanie miasta do ESK wiąże się z inwestycjami w infrastrukturę kulturalną, organizację wydarzeń i promocję. Środki pochodzą z budżetu miasta, państwa oraz funduszy unijnych. Koszty różnią się w zależności od wielkości miasta i skali programu, ale inwestycja często przynosi długofalowe korzyści społeczne i turystyczne (więcej wpływa do budżetu niż zostało wydane). Przez to, jak złożone są to działania, miasto wybierane jest 5 lat wcześniej. Dzięki temu ma sporo czasu na przygotowania.

Jak miasto wybiera swoją strategię kulturalną na rok bycia Europejską Stolicą Kultury?

Strategia kulturalna powstaje w oparciu o konsultacje z mieszkańcami, artystami i instytucjami kultury (w końcu to mieszkańcy danego kraju czy regionu mają reprezentować dany kraj na arenie międzynarodowej). Określa priorytety, cele i program wydarzeń na cały rok, uwzględniając zarówno lokalne dziedzictwo, jak i współpracę międzynarodową. Dzięki temu program jest spójny i jednocześnie odpowiada potrzebom społeczności (osób w różnym wieku, o różnych zainteresowaniach i możliwościach, w tym finansowych).

Jakie są długofalowe efekty tytułu Europejskiej Stolicy Kultury dla miasta?

Są to: 

• rozwój infrastruktury kulturalnej,
• wzmocnienie miasta jako “marki” (staje się rozpoznawalne w Europie, a często także na świecie), 
• przyciągnięcie turystów (także po zakończeniu roku pełnienia tej funkcji). 

Projekty edukacyjne i społeczne często kontynuowane są po zakończeniu roku ESK. Miasto korzysta również z nabytych w tym czasie umiejętności w organizacji dużych wydarzeń.

Czy Europejska Stolica Kultury jest otwarta dla turystów zagranicznych?

Tak, ESK jest przygotowana dla gości z całej Europy i świata. Wiele wydarzeń jest dostępnych w języku angielskim, a informacje i przewodniki udostępniane są online. Miasta starają się zapewnić łatwy dostęp do wydarzeń dla turystów i uczestników zagranicznych. Oznacza to nie tylko to, że gdy Lublin zostanie Europejską Stolicą Kultury, to możesz spotkać wtedy wielu obcokrajowców, ale także ty możesz odwiedzać zagraniczne miasta i brać udział w organizowanych przez nie wydarzeniach.

Czy mieszkańcy mogą zgłaszać własne inicjatywy do programu ESK?

Tak, mieszkańcy mogą aktywnie uczestniczyć, zgłaszając własne projekty artystyczne lub społeczno-kulturalne. Lokalne inicjatywy często są włączane do programu, co pozwala budować zaangażowanie społeczności. To sposób na realny wpływ mieszkańców na kulturalne życie miasta. No i na spełnienie założeń programu, którymi są promowanie lokalnej kultury. A kto zrobi to lepiej, jak nie mieszkańcy?

Jakie partnerstwa międzynarodowe realizuje ESK?

Europejska Stolica Kultury współpracuje z innymi miastami i artystami z Europy, organizując wspólne projekty, wymiany kulturalne i wystawy. Partnerstwa pozwalają na prezentowanie lokalnej kultury szerszej publiczności i rozwój współpracy międzynarodowej. To także szansa dla mieszkańców na doświadczenia artystyczne poza granicami miasta.

Czy wydarzenia ESK są przyjazne rodzinom z dziećmi?

Tak, wiele wydarzeń jest dostosowanych do potrzeb i zainteresowań rodzin i dzieci. Organizowane są warsztaty, spektakle, strefy edukacyjne i plenerowe atrakcje, które angażują także najmłodszych. Program stwarza okazję do wspólnego spędzania czasu i odkrywania kultury przez całe rodziny (dziadków też możecie zabrać).

Jak Europejska Stolica Kultury promuje lokalną kuchnię, rzemiosło i tradycje?

Program często uwzględnia festiwale kulinarne, targi rękodzieła i wydarzenia prezentujące lokalne tradycje. To szansa, by mieszkańcy (bo często “cudze chwalicie, a swego nie znacie”) i turyści poznali kulturę materialną i regionalne produkty.

Źródła: 

[1] https://www.gov.pl/web/kultura/lublin-europejska-stolica-kultury-2029 (dostęp z dnia 15.09.2025)

[2] https://lublin2029.pl/europejska-stolica-kultury/ (dostęp z dnia 16.09.2025)