Słynni łyżwiarze figurowi, od których nazwisk pochodzą elementy tego sporu. Sprawdź, czy znasz je wszystkie!

Piruety i spirale na łyżwach, których nazwy pochodzą od znanych łyżwiarek figurowych

Wśród piruetów i spiral wykonywanych przez łyżwiarzy i łyżwiarki figurowe (choć nie zawsze przedstawiciele obu płci radzą sobie z nimi tak samo dobrze i niektóre są domeną kobiet), znajdziesz trzy najbardziej znane, których nazwy pochodzą od słynnych zawodniczek. Są to:

• piruet Biellmann,
• Spirala Kerrigan,
• Charlotte.

Czym się różnią? Kiedy po raz pierwszy je wykonano? Sprawdźmy!

Piruet Biellmann (Denise Biellmann)

Piruet w pozycji Biellmann to jedna z odmian piruetu odchylanego, czyli takiego, w którym ciało nie tworzy jednej linii. Zawodniczka (bo wykonują go głównie kobiety) odgina się do tyłu i obiema rękoma chwyta płozę łyżwy nogi wolnej. Nogę wraz z rękoma unosi nad głowę. Można powiedzieć, że łyżwiarka wygląda trochę jak igła – stoi na jednej nodze, a z drugiej nogi i rąk i tułowia tworzy “oczko” igły (wszystko w linii prostej).

Co ciekawe, by ten piruet został uznany, łyżwiarka wcale nie musi podnosić nogi niemal do szpagatu. Wystarczy, że łyżwa nogi wolnej znajdzie się powyżej głowy. 

Jego nazwa pochodzi od szwajcarskiej łyżwiarki figurowej – Denise Biellmann. Wielu łyżwiarzy nie potrafi go wykonać. Wśród mężczyzn udało się to takim zawodnikom jak m.in.:

• Denis Ten,
• Jewgienij Pluszczenko,
• Yuzuru Hanyu. 

Spirala Kerrigan (Nancy Kerrigan)

Spirala Kerrigan to efektowna spirala wykonywana na krawędzi zewnętrznej, w której noga wolna jest ugięta i trzymana ręką w okolicach kolana. Pozycja jest stabilna, ale wymaga dużej kontroli krawędzi i równowagi – zawodniczka sunie po lodzie na jednej nodze, a druga tworzy charakterystyczny układ (tak, jakby “oczko” igły było na środku, a nie na wierzchołku). 

Element nazwano od nazwiska amerykańskiej łyżwiarki figurowej – Nancy Kerrigan. To jedna z najbardziej rozpoznawalnych solistek początku lat 90. XX wieku. W jej dorobku znajdują się m.in.:

• srebrny medal igrzysk olimpijskich w Zimowe Igrzyska Olimpijskie 1994,
• brązowy medal igrzysk olimpijskich w Zimowe Igrzyska Olimpijskie 1992,
• medale mistrzostw świata.

Charlotte (Charlotte Oelschlägel)

Charlotte, nazywana również “świecą”, to jedna z najbardziej efektownych pozycji wykonywanych w łyżwiarstwie figurowym – najczęściej jako część sekwencji spiral. Zawodniczka jedzie na jednej nodze, pochylając tułów maksymalnie do przodu, niemal prostopadle do lodu. Druga noga uniesiona jest wysoko w górę. Przy doskonałym rozciągnięciu możliwe jest uzyskanie niemal pełnego szpagatu w linii pionowej. To figura, która jest spektakularna i bardzo wymagająca technicznie.

Charlotte można wykonywać zarówno podczas jazdy do przodu, jak i do tyłu. Wersja w przód jest jednak zdecydowanie trudniejsza – wymaga większej kontroli równowagi i siły stabilizującej.

Nazwa tej pozycji – która do dziś pozostaje jednym z najbardziej widowiskowych momentów programów solistek – pochodzi od imienia XX-wiecznej niemieckiej łyżwiarki Charlotte Oelschlägel.

Skoki w łyżwiarstwie figurowym, których nazwy pochodzą od nazwisk łyżwiarzy

Większość skoków w łyżwiarstwie figurowym zawdzięcza swoje nazwy nazwiskom lub imionom słynnych zawodników, którzy to wykonali je po raz pierwszy. I choć ich skoki były pojedyncze, a dziś wykonuje się je w kombinacjach podwójnych, potrójnych, a nawet poczwórnych, ich nazwy nadal przypominają o ich prekursorach. Są to:

• axel,
• salchow,
• lutz,
• ritterber (loop),
• walley,
• rippon lutz.

Axel (Axel Paulsen)

Axel to jeden z najbardziej charakterystycznych i jednocześnie najtrudniejszych skoków w łyżwiarstwie figurowym. Wykonywany jest w konkurencjach jazdy indywidualnej (solistki, soliści) oraz w parach sportowych.

Należy do grupy skoków krawędziowych (edge jumps). Co go wyróżnia?

• jako jedyny z podstawowych skoków rozpoczynany jest z najazdu przodem,
• start następuje z zewnętrznej krawędzi lewej łyżwy,
• łyżwiarz zamachuje się prawą nogą,
• lądowanie odbywa się tyłem.

To właśnie start przodem sprawia, że Axel wymaga wykonania o pół obrotu więcej, niż wskazuje jego nazwa.

Skok po raz pierwszy wykonał w 1882 roku jego pomysłodawca – norweski łyżwiarz figurowy Axel Paulsen. Od jego imienia pochodzi nazwa tego elementu. Za to jego następcy zaczęli wykonywać podwójne, potrójne, a nawet poczwórne axle. Czystego, poczwórnego axla po raz pierwszy wykonał w 2022 roku Ilia Malinin, amerykański łyżwiarz. 

Salchow (Ulrich Salchow)

Salchow to jeden z podstawowych skoków w łyżwiarstwie figurowym, wykonywany w konkurencjach jazdy indywidualnej (solistki, soliści) oraz w parach sportowych. Należy do grupy skoków krawędziowych (edge jumps), czyli takich, w których odbicie następuje bezpośrednio z krawędzi łyżwy.

Jak wygląda technicznie?

• najazd odbywa się tyłem,

• wybicie następuje z wewnętrznej krawędzi lewej łyżwy,
• rotacja najczęściej wspomagana jest zamachem prawej nogi,
• lądowanie następuje tyłem na zewnętrznej krawędzi prawej łyżwy.

Salchow często poprzedzany jest obrotem trójkowym lub obrotem Mohawk, które pomagają ustawić odpowiednią krawędź wejścia w skok.

Element po raz pierwszy wykonał w 1909 roku szwedzki mistrz świata Ulrich Salchow i właśnie od jego nazwiska pochodzi nazwa skoku. Od tamtego czasu skok ten został znacznie udoskonalony. Pierwszy podwójny Salchow wykonał Gillis Grafström w 1920 roku, a pierwszy potrójny – w zawodach międzynarodowych – Ronnie Robertson podczas mistrzostw świata w 1955 roku.

Lutz (Alois Lutz)

Lutz to jeden z najbardziej wymagających skoków kopanych (toe jumps), czyli takich, w których odbicie następuje z ząbków łyżwy. Wykonywany jest w konkurencjach jazdy indywidualnej oraz w parach sportowych.

Jak wygląda?

• najazd odbywa się tyłem na zewnętrznej krawędzi lewej łyżwy,
• prawa łyżwa wbijana jest w lód (odbicie z ząbków),
• lądowanie następuje na zewnętrznej krawędzi prawej łyżwy.

Kluczowe jest utrzymanie zewnętrznej krawędzi przy wejściu. Jej zmiana skutkuje błędem technicznym (tzw. flutz).

Skok po raz pierwszy zaprezentował w 1913 roku austriacki łyżwiarz Alois Lutz i od jego nazwiska pochodzi nazwa elementu. Dziś pojedyncze lutze wykonuje się raczej rzadko. Pierwszą kobietą, która wykonała podwójnego lutza była Barbara Ann Scott w 1942 roku. 

Za to pierwszego potrójnego lutza w zawodach zaprezentował Donald Jackson w 1962 roku, a pierwszą kobietą z potrójnym lutzem w konkursie była Denise Biellmann w 1978 roku. Co ciekawe, w 2018 roku Aleksandra Trusowa jako pierwsza kobieta w historii wykonała poczwórnego Lutza.

Rittberger / Loop (Werner Rittberger)

Loop, w Europie częściej nazywany rittbergerem, to skok krawędziowy (edge jump), czyli wykonywany bez użycia ząbków, wyłącznie z krawędzi łyżwy. Stosowany jest w konkurencjach jazdy indywidualnej oraz w parach sportowych. Wygląda tak, że:

• najazd odbywa się tyłem, jedna noga ustawiona przed drugą,
• odbicie następuje z zewnętrznej krawędzi,
• lądowanie odbywa się na tej samej zewnętrznej krawędzi tej samej nogi.

To jedyny z podstawowych skoków, w którym start i lądowanie odbywają się na tej samej nodze – wymaga więc doskonałej kontroli osi obrotu i stabilności.

Europejska nazwa skoku pochodzi od nazwiska jego pomysłodawcy – niemieckiego łyżwiarza figurowego Wernera Rittbergera.

Walley (Nate Walley)

Walley to rzadziej spotykany element, wykonywany najczęściej w sekwencjach kroków. Technicznie przypomina skok, ale w praktyce ma charakter przejściowy.

Jak wygląda?

• zawodnik wyskakuje z jazdy tyłem na prawej wewnętrznej krawędzi,
• wykonuje obrót w powietrzu,
• ląduje na prawej zewnętrznej krawędzi.

Choć teoretycznie możliwe jest wykonanie walleya z większą liczbą obrotów, w praktyce niemal się tego nie spotyka. Element pełni głównie funkcję łączącą i urozmaicającą choreografię.

Nazwa pochodzi od amerykańskiego łyżwiarza Nate’a Walley’a, któremu przypisuje się wprowadzenie tego skoku z krawędzi bez klasycznego wejścia rotacyjnego.

Rippon Lutz (Adam Rippon)

Rippon Lutz to nie osobny skok, lecz wariant lutza wykonywany z obiema rękami uniesionymi nad głową podczas rotacji. Taka pozycja utrudnia kontrolę osi i równowagi, a jednocześnie nadaje elementowi charakterystyczną, wyrazistą linię.

Nazwa funkcjonuje w żargonie łyżwiarskim i pochodzi od amerykańskiego solisty Adama Rippona. W jego dorobku znajdują się m.in.:

• brązowy medal igrzysk olimpijskich w Zimowe Igrzyska Olimpijskie 2018 (drużynowo),
• tytuł mistrza czterech kontynentów (2010),
• mistrzostwo Stanów Zjednoczonych (2016).

Rippon zapisał się również w historii jako pierwszy amerykański sportowiec, który zdobył medal zimowych igrzysk olimpijskich jako otwarcie deklarujący swoją orientację homoseksualną.

Elementy łączące / ruchy w przestrzeni – łyżwiarstwo figurowe

Są także elementy łączące poszczególne figury, kroki, spirale czy skoki. Bez nich choreografia byłaby zdecydowanie nudniejsza. Wśród tych elementów są dwa, których nazwy pochodzą od znanych łyżwiarek figurowych:

• Ina Bauer,
• Besti squat. 

Są to dwa zupełnie różne – ale oba spektakularne – elementy.

Ina Bauer (Ina Bauer)

Ina Bauer to jeden z klasycznych elementów łączących / ruch w przestrzeni wykorzystywany m.in. przed skokami lub jako efektowny fragment choreografii.

Na czym polega?

• jedna noga ustawiona jest w kierunku jazdy,
• druga – równolegle, ale odwrócona, porusza się na innej krawędzi,
• noga prowadząca jest lekko zgięta,
• noga tylna pozostaje wyprostowana.

W zależności od użytej krawędzi wyróżniamy:

• wewnętrzną Ina Bauer (inside Ina Bauer) – gdy noga prowadząca jedzie na krawędzi wewnętrznej,
• zewnętrzną Ina Bauer (outside Ina Bauer) – gdy noga prowadząca wykorzystuje krawędź zewnętrzną.

Wielu łyżwiarzy podczas wykonywania tego elementu wygina tułów do tyłu (ale nie jest to obowiązkowe). Najbardziej spektakularna odmiana to tzw. layback Ina Bauer (odchylana Ina Bauer), w której górna część ciała niemal kładzie się w łuku (trochę tak, jakbyś przez wygięcie do tyłu, chciał dotknąć głową lodu. Niektórzy łyżwiarze trzymają głowę w linii z rękoma równolegle do lodu, a inni – tak, jakby dążyli do prostopadłego ustawienia). 

Prekursorką elementu była niemiecka łyżwiarka Ina Bauer. Za to odchylana Ina Bauer stała się znakiem rozpoznawczym mistrzyni olimpijskiej Shizuki Arakawy, która wykonała ją podczas Zimowe Igrzyska Olimpijskie 2006.

Besti squat (Natalja Biestiemjanowa)

Besti squat to element łączący wykorzystywany szczególnie w tańcach na lodzie i parach. Jest odmianą monda, czyli spread eagle (jazdy na obu nogach ustawionych piętami do siebie w jednej linii), ale wykonywaną w głębokim przysiadzie przy zachowaniu wyprostowanej górnej części ciała.

Pozycja wygląda tak:

• obie nogi ustawione w linii, piętami do siebie (trochę jak w szerokim przysiadzie, tzw. przysiadzie sumo),
• kolana głęboko ugięte,
• tułów wyprostowany.

Nazwa “Besti squat” pochodzi od części nazwiska radzieckiej łyżwiarki Natalji Biestiemjanowej, która wykonywała ten element w parze z Andriejem Bukinem podczas ich tańca dowolnego na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich w 1988 roku, gdzie zdobyli złoty medal.

Do dziś wykorzystywany jest:

• w parach tanecznych – szczególnie przy podnoszeniach (po linii prostej lub łuku),
• w parach sportowych – m.in. jako przygotowanie do skoków wyrzucanych lub innych elementów technicznych.

Zasady w łyżwiarstwie figurowym pochodzące od nazwisk łyżwiarzy

Na koniec mamy dla ciebie zasadę, która panuje w łyżwiarstwie figurowym od 1982 roku i której to nazwa pochodzi od nazwiska łyżwiarki, która… cóż, przeginała podczas pokazów.

Zasada Zayak (Elaine Zayak)

Zasada Zayak to potoczne określenie przepisu Międzynarodowej Unii Łyżwiarskiej (ISU), który ogranicza możliwość powtarzania tych samych skoków w programie. Została wprowadzona w 1982 roku i stanowi, że:

• łyżwiarz nie może powtórzyć tego samego potrójnego skoku więcej niż dwa razy w jednym programie,
• jeśli skok wykonywany jest po raz drugi, musi być zrobiony w kombinacji lub sekwencji.

Celem było zapobieganie sytuacjom, w których zawodnicy budowali program niemal wyłącznie wokół jednego, najlepiej opanowanego skoku.

Nazwa przepisu pochodzi od amerykańskiej łyżwiarki figurowej Elaine Zayak. Była ona jedną z pierwszych zawodniczek, które seryjnie wykonywały wiele potrójnych skoków w jednym programie. Jej dynamiczny styl i mocna technika skokowa wyróżniały ją na początku lat 80. jako:

• mistrzynię świata juniorów (1979),
• mistrzynię Stanów Zjednoczonych (1981),
• mistrzynię świata (1982).

Właśnie jej przewaga techniczna – oparta na powtarzaniu trudnych skoków – stała się impulsem do zmiany przepisów. ISU uznała, że program powinien być bardziej zrównoważony technicznie i choreograficznie, a nie oparty na wielokrotnym powtarzaniu jednego elementu. Zasada Zayak do dziś wpływa więc na strategię układania programów i planowanie zawartości technicznej przez zawodników oraz trenerów.

Ciekawe, jak dzisiejsi zawodnicy zapiszą się w historii tego sportu. Czy powstaną nowe rodzaje skoków? Albo piruetów? Patrząc na to, ile różnych elementów pojawiło się na przestrzeni ostatnich 100 lat, możemy być pewni, że zawodnicy jeszcze niejednokrotnie nas zaskoczą.