Festiwal Expo 2025 – czym jest? Przegląd polskiej kultury w Osace 

Czym jest światowa wystawa Expo 20XX? 

Wystawy Światowe Expo, np. Expo 2025 w Osace, to największe i najbardziej prestiżowe wydarzenia na świecie. Łączą one wątki kulturalne, promocyjne, gospodarcze i turystyczne (przyciągają dosłownie miliony turystów!). Odbywają się one (od początku XXI wieku) co 5 lat (te główne, bo dodatkowe wydarzenia sprawiają, że ta częstotliwość jest większa).

Expo Expo nierówne – rodzaje wydarzeń

Wystawy Expo dzielą się na trzy główne podkategorie: światowe, specjalistyczne oraz Expo Horticultural (tzw. zielone). Czwartym typem, posiadającym formalny status Expo, jest Wystawa Sztuk Dekoracyjnych i Nowoczesnej Architektury Triennale w Mediolanie (w skrócie Triennale w Mediolanie).

Każdy rodzaj Expo ma inny charakter i zakres, ale wszystkie łączy wspólny cel – prezentacja osiągnięć i innowacji w wybranej dziedzinie.

Skąd wzięły się wystawy światowe? 

To nie jest nowy wynalazek. Wystawy Expo są organizowane od… 1851 roku! Pierwsza odbyła się w Londynie (Wielka Brytania), a kolejne w różnych miastach na całym świecie (stosunkowo często w Belgii i USA, ale w tym drugim w różnych stanach). XXI-wieczne wydarzenia odbyły się:

• w 2000 roku w Hanower (Niemcy),
• w 2005 roku w Aichi (Japonia),
• w 2010 roku w Szanghaju (Chiny),
• w 2015 roku w Mediolanie (Włochy),
• w 2020 roku w Dubaju (Zjednoczone Emiraty Arabskie),
• w 2025 roku w Osace (Japonia). 

W 2030 roku wystawa światowa odbędzie się w Rijadzie (Arabia Saudyjska) i jej hasłem będzie “Epoka zmian: razem na rzecz przewidywalnego jutra”. 

Czy Polska była gospodarzem Expo? 

Nie, Wrocław ubierał się o rolę organizatora w 2010 i 2012 roku, a Łódź w 2022, ale żadne z tych miast nie wygrało. 

Po co są organizowane wystawy światowe Expo? 

Wystawy światowe stały się okazją do współzawodnictwa w różnych dziedzinach produkcji. Przykładowo w 1889 roku specjalnie z okazji Expo wybudowano wieżę Eiffla (miała być symbolem możliwości technicznych i wiedzy inżynieryjnej tamtych czasów). Podczas każdego kolejnego wydarzenia organizatorzy próbują prześcignąć poprzednich pod względem chociażby rozwiązań architektonicznych czy rozmachu. 

Wystawy Światowe na pół roku stają się centrum światowej uwagi. Przyciągają różnorodnych gości – od delegacji państwowych, przez biznesmenów poszukujących nowych kontraktów, po turystów (tych jest najwięcej!). Można powiedzieć, że Expo to miejsce, w którym spotyka się dosłownie cały świat. 

Na odwiedzających czeka mnóstwo atrakcji, m.in.:

• pawilony narodowe i ich ekspozycje, 
• koncerty,
• pokazy mody,
• pokazy specjalne,
• wystawy/pokazy najnowszych wynalazków i rozwiązań technologicznych. 

Na początku wystawy służyły głównie wymianie wiedzy i prezentacji osiągnięć naukowych. Z czasem stały się również forum dyskusji o wyzwaniach współczesnego świata, innowacjach i rozwoju. Dla państw Expo to okazja do pokazania kultury, tradycji, wartości i atrakcji turystycznych, równocześnie wspierając promocję gospodarczą. Odwiedzający mają szansę “odkryć” lub “na nowo odkryć” dane państwo poprzez bezpośredni kontakt z jego pawilonem i wydarzeniami towarzyszącymi.

Na Expo pojawia się ok. 170 uczestników (w tym państwa i regiony oraz organizacje międzynarodowe). Łącznie odwiedza je niemal 30 milionów osób (turystów, przedstawicieli państw, biznesmenów i nie tylko). 

Expo 2025 w Osace

Wystawa Expo 2025 odbyła się w Osace w dniach 13 kwietnia – 13 października 2025 roku. Tym samym Japonia gościła odwiedzających światową wystawę już po raz trzeci (wcześniej w Osace w 1970 roku i w Aichi w 2005 roku). 

Hasłem przewodnim Expo 2025 było “Projektowanie przyszłego społeczeństwa dla naszego życia”. Podkreślało ono znaczenie współpracy między narodami i ludźmi na całym świecie, ponad wszelkimi podziałami, w dążeniu do lepszego życia i bardziej przyjaznego jutra. Expo miało także inspirować odwiedzających do refleksji nad tym, jak chcą żyć i w jaki sposób mogą wykorzystać swój potencjał.

Temat przewodni realizowany był poprzez trzy podtematy związane z “Życiem”:

• Ratowanie życia (Saving Lives) – skupia się na ochronie i utrzymaniu życia, poprawie opieki zdrowotnej, przygotowaniu na katastrofy naturalne oraz harmonijnym współistnieniu człowieka ze środowiskiem.
• Wzmacnianie życia (Empowering Lives) – dotyczy rozwoju jednostek i poszerzania ich możliwości, edukacji wspieranej technologią, przedłużania zdrowego życia dzięki odpowiednim ćwiczeniom i diecie, a także wykorzystania sztucznej inteligencji i robotyki do maksymalizacji ludzkiego potencjału.
• Łączenie życia z innymi (Connecting Lives) – koncentruje się na budowaniu więzi między ludźmi, wymianie doświadczeń i współpracy na skalę globalną, pokazując, że świat staje się bardziej zintegrowany, gdy dzielimy się wiedzą i możliwościami.

Maskotka Expo 2025

Podczas każdej wystawy światowej pojawia się charakterystyczna maskotka. W Osace była to Myaku-Myaku. To sympatyczna, czerwono-niebieska postać, która symbolizuje komórki w organizmie oraz wodę – źródło życia. Jej imię w języku japońskim oznacza ciągłość i kontynuację, co odzwierciedla nadzieję organizatorów, że mądrość, technologia, historia i kultura Japonii będą przekazywane z pokolenia na pokolenie. Myaku-Myaku stała się nie tylko symbolem Expo 2025, ale też wizualnym przypomnieniem głównego tematu wystawy – życia, jego ochrony i łączenia ludzi na całym świecie.

Gdzie dokładnie odbyło się Expo 2025? To robi wrażenie…

Expo 2025 odbyło się na sztucznej wyspie Yumeshima, położonej w wodach Zatoki Osaka, w zachodniej Japonii. Jej nazwa w języku japońskim oznacza “wyspę marzeń”.

Teren wystawy otaczała imponująca konstrukcja zwana Ring. Była to kładka dla pieszych o średnicy 600 m, długości 2 km i wysokości 20 m. To największa budowla drewniana na świecie, po której odwiedzający mogli spacerować, podziwiając pawilony i panoramę zatoki.

Swoją drogą nie musieli tylko spacerować, ponieważ pojawił się tam latające taksówki i statki zasilane wodorem. 

Polska na Expo 2025

Zacznijmy od najwspanialszych wieści: otóż Polska zdobyła dwie nagrody podczas ostatniego Expo. Są to:

• brąz w kategorii “Best Medium Pavilion”,
• srebro w kategorii “Best Exhibition / Display” (za instalację “Plantacja Idei”). 

Nasi twórcy zostali także nagrodzeni jedną z najważniejszych nagród przyznawanych przez BIE (Bureau International des Expositions) – Złotą Nagrodą BIE za wystawę w kategorii “Pawilony samodzielnie budowane, Typ A”. Jury doceniło angażującą, spójną ścieżkę zwiedzania oraz oryginalność ekspozycji. Duże znaczenie miało także przesłanie Pawilonu Polski – “Polska. Dziedzictwo, które napędza przyszłość”. 

Twórcy tego projektu mówili: Instalacje, opracowane we współpracy z artystkami i artystami, tworzą unikalną przestrzeń, w której dziedzictwo przenika się z przyszłością, a tradycje z innowacją. Nasza koncepcja bazuje na autentycznej i żywej części polskiego dziedzictwa, jaką są zioła. Dzięki subtelnemu zaangażowaniu współczesnej techniki tradycje i rzemiosło zyskują “magiczny” wymiar, zaś siłą napędową wystawy stają się sami goście, którzy nie tylko oglądają, ale współtworzą przestrzeń Pawilonu. Zwiedzający autentycznie mogą doświadczyć naszego przekazu bez przytłoczenia czy przebodźcowania.

Polski pawilon na Expo 2025

Polski pawilon na Expo 2025 zajmował powierzchnię blisko 1000 m² i znajdował się w strefie tematycznej “Ratowanie Życia”. Architektura opierała się na drewnie, a forma bryły miała przywoływać skojarzenie rozchodzącej się fali kreatywności i innowacyjności Polaków (jak twierdzą jej twórcy). Wyrazista drewniana fasada została wykonana w tradycyjnej technice łączenia drewna “Kigumi Koho”, w hołdzie zarówno dla polskiej, jak i japońskiej tradycji architektury.

Za projekt odpowiada duet Alicja Kubicka i Borja Martínez z pracowni Interplay Architects:

• Alicja Kubicka jest absolwentką Politechniki Poznańskiej oraz członkinią kujawsko-pomorskiej Okręgowej Izby Architektów. Uczyła się także za granicą. Jest współzałożycielką Interplay Architects,
• Borja Martinez studiował na Escuela Técnica Superior de Arquitectura w San Sebastián. Uczył się także w innych miejscach. Brał udział m.in. w tworzeniu luksusowego Hotelu La Pointe du Bout na Martynice. Jest współzałożycielem Interplay Architects. 

Polskie wystawy na Expo 2025

W Pawilonie Polski znalazło się wiele różnych interaktywnych instalacji artystycznych. Wszystkie odwołują się do tożsamości Polaków, która została sprowadzona do hasła “gen kreatywności”. Łączą one naturę, technikę, tradycję i naukę. 

“Spirit Plant” (Marcin Ignac)

To instalacja, która opierała się o parametryczne rośliny. Wprowadzały one odwiedzających do świata ziół i ich leczniczych możliwości. 

Jak to działało? Rośliny tworzone były za pomocą algorytmu. Pozwalał on na tworzenie własnej kompozycji “Spirit Plant” każdemu zwiedzającemu. Każda stworzona roślina pojawiała się na półprzezroczystym ekranie i stanowiła element krajobrazu (można było ją też pobrać na telefon na pamiątkę). 

“Siedem Ziół” (Kasia Walentynowicz, Monika Hanulak, Patrycja Podkościelny)

To animowany zielnik, który łączył tradycję polskiego zielarstwa z nowoczesną ilustracją. Instalacja przedstawiała rośliny o właściwościach leczniczych, smakowych i zapachowych, którym od wieków przypisywano magiczne moce – wiele z tych wierzeń zostało potwierdzonych przez współczesną naukę.

Zielnik nawiązuje do polskiej i japońskiej tradycji “Zupy z Siedmiu Ziół”, przygotowywanej na przedwiośniu w celu dostarczenia organizmowi cennych składników odżywczych. Dzięki animacjom odwiedzający mogli poznawać każdą roślinę w nowoczesnej formie i odkrywać jej właściwości.

“Przednówek” (Urszula Zajączkowska, Megi Malinowsky)

Instalacja ukazywała zmienność polskiej przyrody, łącząc wiedzę biologiczną z artystyczną ekspresją. Polskie rośliny zostały zamknięte w żywicznych kulach w ulotnym momencie transformacji. Efemeryczne formy, trudne do zauważenia w codziennym pośpiechu, pokazują nieustającą przemianę życia. Instalacja ma też charakter viralowy – zachęca odwiedzających do dzielenia się wrażeniami w mediach społecznościowych.

“Najbardziej Polski Krajobraz” (Szymon Pepliński, Wiesław Bartkowski)

Instalacja wykorzystywała sztuczną inteligencję, aby przybliżyć odwiedzającym różnorodność polskiego krajobrazu. Na panoramicznym ekranie generowane były pejzaże zmieniają się pod wpływem ruchu widzów – pojedyncze osoby i grupy przesuwające się wzdłuż ekranu kształtowały obraz. AI, “wytrenowana” na tysiącach zdjęć z całej Polski, tworzyła nowe, nieistniejące pejzaże, będące poetycką i idealną reprezentacją polskości krajobrazu.

“Chmura” (Hanna Stano)

Instalacja inspirowana była ludowymi ozdobami zwanymi “pająkami”, charakterystycznymi dla wielu regionów Polski. W przeszłości wykonywano je wspólnie w okresach świątecznych, by przynosiły szczęście i chroniły domy. Kolorową formę ludową autorka przekształciła we własną instalację przestrzenną. Była ona połączona z oknami Pawilonu, dzięki czemu zachwycała z zewnątrz. 

“Dźwięk Materii” (IP Group)

“Dźwięki materii” były multisensoryczną immersyjną instalacją. Jej twórcy zainspirowali się wizualną formą tężni oraz właściwościami drewna. Ponadto odnieśli się do społecznego i wspólnotowego charakteru dbania o dobrostan i zdrowie. Podczas oglądania wystawy odwiedzającym towarzyszyły światła i dźwięk, a także atmosfera medytacji i kontemplacji. 

“Aura” (Olga Milczyńska, Wiesław Bartkowski, Jerzy Rogiewicz)

“Aura” składała się z ponad 100 niezależnych modułów. Była to swego rodzaju sterowana cyfrowo orkiestra, która wydobywała dźwięk z naturalnych materiałów. I która robiła to w sposób organiczny. Sercem każdego modułu był fragment wierzby z okolic Żelazowej Woli, by całość kojarzyła się z Chopinem. Dzięki temu, że “Aura” była połączona z AI, odwiedzający mogli subtelnie wpływać na jej ruchy i zmieniać tym samym brzmienie (które oryginalnie wydobywał z niej wybitny instrumentalista i kompozytor – Jerzy Rogiewicz). Muzyka, która otulała widzów, była esencją utworów Chopina, muzyki ludowej i dźwięków natury. 

“Generations” (Marcin Ignac)

Kolejna praca tego autora. Nawiązywała do “Spirit Plant”. Była to dynamiczna galeria, która łączyła parametryczne rośliny pozostawione przez wszystkich odwiedzających. Projekcje, które można było zobaczyć, symbolizowały połączenie tradycji z przyszłością. Zestawiały także indywidualne doświadczenia w jedną wspólną twórczość. 

Autor chciał nią także podziękować wszystkim odwiedzającym za wizytę w Pawilonie Polski. 

“Wersy” (Krzysztof Czyżewski, Krystyna Dąbrowska, Jacek Dehnel, Jerzy Jarniewicz, Barbara Klicka, Jakub Kornhauser, Małgorzata Lebda, Urszula Zajączkowska)

To instalacja, która została stworzona przez grupę poetów młodego pokolenia z Polski. Zainspirowani haiku, stworzyli poetyckie formy oraz liryczne miniatury. Wersy zostały zapisane na ścianach w różnych miejscach Pawilonu Polski (choć były jedną wystawą, wspólną pracą, to trzeba było troszkę pospacerować, by je wszystkie odnaleźć). Stanowiły one również dodatek do innych ekspozycji i wchodziły z nimi w dialog. 

Ponadto przy wejściu do sali koncertowej całą ścianę pokrywały zadrukowane karteczki z poezją. 

“Plantacja Idei” 

Była to strefa, w której prezentowano przełomowe innowacje i pomysły, które kształtują zrównoważoną przyszłość. Skupiały się one wokół sześciu najważniejszych sektorów rynku japońskiego. Zaprezentowane zostały tam polskie:

• gospodarka,
• biznes,
• nauka,
• tradycyjne, zaczerpnięte z natury rozwiązania,
• wynalazki oparte na współczesnych technologiach oraz zaawansowanych algorytmach. 

Wspólnym mianownikiem tego wszystkiego było hasło “gen kreatywności”. A prezentowane pomysły pozwalają ludziom żyć spokojniej, bezpieczniej i zdrowiej oraz kształtować otoczenia tak, jak nigdy wcześniej nie było to możliwe (w pozytywnym sensie). 

“Nest” (współpraca z Narodowym Instytutem Fryderyka Chopina)

Twórcy “Nest” inspirowali się koncertami odbywającymi się w warszawskich Łazienkach Królewskich. Wystawa znajdowałą się przed Pawilonem Polski i można tam było usłyszeć utwory Fryderyka Chopina, korzystając ze słuchawek bezprzewodowych. Nic wyjątkowego? Dla nas być może nie. Cudzoziemcy jednak bardzo tę strefę docenili.

Wystawy światowe Expo – podsumowanie

Expo 2025 w Osace pokazało, że światowe wystawy to coś więcej niż pawilony i technologie – to miejsce spotkań kultur, idei i ludzi z całego świata. Pawilon Polski udowodnił, że tradycja, kreatywność i nowoczesność mogą tworzyć spójną i inspirującą opowieść. Dla odwiedzających była to podróż przez innowacje, sztukę i naturę, a dla Polski – dowód, że nasza kultura i pomysłowość mają globalny wymiar i światowy poziom. 

Expo nie tylko inspiruje, ale i przypomina, że współpraca i wymiana doświadczeń mogą kształtować lepszą przyszłość dla nas wszystkich.