Czym różni się teatr od kabaretu?

Na czym polega kabaret? Czym w ogóle jest i czy można go uznać za formę sztuki?

Odpowiadając przewrotnie od końca: kabaret jest formą sztuki (i jak w przypadku każdej formy sztuki: jedni skecze lubią i rozumieją, a inni nie). Ma on przeważnie charakter satyryczny, a widowiska są tworzone przez (najczęściej) kilkuosobowe grupy.

Grupy kabaretowe są najczęściej stałe, choć zdarzają się czasem kolaboracje czy wymiany.  

Jakie są rodzaje kabaretu?

Kabarety można podzielić na różne rodzaje:

• polityczne i obyczajowe,
• aktualne i historyczne,
• kosmopolityczne i narodowe,
• sytuacyjne i językowe,
• amatorskie i profesjonalne,
• dla dzieci, dla wszystkich grup wiekowych i dla dorosłych,
• elitarne i egalitarne.

Oczywiście jeden kabaret może być jednocześnie polityczny, historyczny i narodowy, a do tego amatorski. Tak naprawdę każda grupa tworzy swoją własną mieszankę tych rodzajów. 

Historia kabaretu, czyli czym różni się on od teatru

Różnic najłatwiej doszukiwać się w rysie historycznym. Kabaret początkowo odnosił się do lokali (najczęściej na peryferiach miast), które nocą gromadziły swoich widzów. Pierwszy taki lokal został otwarty w 1881 roku w Paryżu (w dzielnicy, która kojarzyła się z bezrobociem, prostytucją i przestępczością). Na pierwsze spotkania przychodziło niewiele osób. Przedstawienia były improwizowane od początku do końca. Często wykorzystywano piosenki oraz poruszano tematy polityczne i społeczne. Artyści korzystali z absurdu, by ośmieszyć i krytykować aktualne problemy. Podczas występów obrażali oni klasę wyższą, nawiązując do ich własnych problemów (czyli klasy niższej).

Drugim państwem, które wprowadziło kabaret, były… znane ze swej powagi Niemcy. Cenzura jednak przeszkadzała w tworzeniu satyrycznych scenek. Pierwszym niemieckim lokalem był Uberbrettl (inaczej: Buntes Theater), który został otwarty w 1901 roku. Prezentowane w nim przedstawienia łączyły humor, erotykę i lirykę. Inne kabarety parodiowały znane spektakle teatralne.

Za to w Polsce pierwszy kabaret „Zielony Balonik” pojawił się w 1905 roku. Tworzył on skecze satyryczne, nawiązującego do życia politycznego i kulturalnego w kraju. 

Forma teatralna czy estradowa?

Według Izoldy Kiec, autorki książki „Wyprzedaż teatru w ręce błazna i arlekina” kabaret na początku był formą teatralną, a później pojawiła się forma estradowa. Jaka jest różnica między tym zagadnieniami?

Teatr jest jednostką bardziej autonomiczną. Porusza oczywiście problemy społeczne oraz prezentuje dowcip, ale jest on zamkniętą społecznością. Funkcjonuje jako dodatek do rzeczywistości. Wchodząc do teatru, wchodzimy poniekąd do innego świata. Bardzo często teatry skupiają się w kółko na tym samym repertuarze.

Za to estrada jest bliżej ludzi. To część rzeczywistości, w której aktorzy uczestniczą w „prawdziwym” życiu, nawiązują do niego i często podejmują konwersacje z publiką. Początkowo na estradach nie było nawet podziału na widownię i scenę. W tworzeniu widowisk brali udział wszyscy uczestnicy. Swoją drogą były to “estrady” niewielkie, klubowe, a później wkroczyły do budynków filharmonii czy nawet na otwarte przestrzenie. 

Kabarety literackie czy teatralne?

Kabarety literackie skupiały się bardziej na słowie mówionym, języku i dowcipach. W ich przypadku literatura była punktem wyjścia. Teraz są one już nieczęsto spotykane, a dodatkowo są rozumiane przez wąskie grono odbiorców.

Za to kabaret czerpiący z teatru pojawia się wtedy, gdy aktorzy chcą słowa pokazać, a nie tylko mówić. I taki został zdominowanym, po tym jak na jego formę wpłynęła kultura masowa.

Jakie są inne różnice między kabaretem i teatrem?

Zdecydowaną różnicę między kabaretem a teatrem tworzą odbiorcy. Te pierwsze są kulturą masową, popularną, przez co trafiają i do wykształconych osób, i “pod strzechy”. Za to teatr od zawsze był formą sztuki skierowaną raczej do bardziej zamożnych i wykształconych osób.

Dodatkowo teatr dzieli się na dramat, komedię i inne gatunki, podczas gdy kabaret skupia się jedynie na tym komediowym aspekcie. Trzeba jednak pamiętać, że kabarety językowe, np. Kabaret Starszych Panów, może być dla niektórych osób niezrozumiały. Dlatego też twórcy coraz częściej odchodzą od kabaretów literackich i wolą trafiać do masowego odbiorcy.

Ostatnią różnicą jest to, że teatry często prezentują w kółko te same spektakle. Kabarety muszą zadbać o ciągle to nowe i aktualne programy, ponieważ odnoszą się do bieżących problemów. To, co jednego dnia jest aktualne, drugiego będzie wymagało zmiany.

Oprócz tego warto wiedzieć, że kabaret w swoim pierwszym znaczeniu zakłada niemal fizyczny kontakt między aktorami i widzami. Dlatego teraz mówi się także o kabaretonach, czyli występach przez tysięczną (a nawet kilkunastotysięczną) publiką. W tym przypadku ta intymność zanika.