{"id":74311,"date":"2025-11-16T14:34:12","date_gmt":"2025-11-16T13:34:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.ebilet.pl\/now\/?p=74311"},"modified":"2025-12-10T14:42:09","modified_gmt":"2025-12-10T13:42:09","slug":"najciekawsze-a-moze-najbardziej-szokujace-performance-jakie-byly-i-jak-je-rozumiec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ebilet.pl\/now\/najciekawsze-a-moze-najbardziej-szokujace-performance-jakie-byly-i-jak-je-rozumiec\/","title":{"rendered":"Najciekawsze (a mo\u017ce najbardziej szokuj\u0105ce?) performance \u2013 jakie by\u0142y i jak je rozumie\u0107?"},"content":{"rendered":"\n
\n
\n
\n
\n

10 najciekawszych performans\u00f3w<\/strong><\/h2>\n

Zebrali\u015bmy dla ciebie 10 najciekawszych i najbardziej szokuj\u0105cych performans\u00f3w (starali\u015bmy si\u0119, \u017ceby nie by\u0142o zbyt brutalnie!). Pierwszy z nich pochodzi ju\u017c z 1964 roku! A to doskonale udowadnia, \u017ce nie jest to \u201cwymys\u0142 XXI wieku\u201d, a sztuka, kt\u00f3ra jest obecna w naszym \u017cyciu ju\u017c od ponad 60 lat. Sprawd\u017a, jakie performanse by\u0142y najbardziej warte uwagi.<\/span><\/p>\n

\u201cCut Piece\u201d Yoko Ono<\/strong><\/h3>\n

Gdzie odby\u0142 si\u0119 performance? <\/b>Japonia (pokazy w r\u00f3\u017cnych galeriach)<\/span><\/p>\n

Kiedy? <\/b>1964 rok<\/span><\/p>\n

Jaki by\u0142 przebieg performansu? <\/b>Podczas performansu \u201cCut Piece\u201d Yoko Ono ukl\u0119kn\u0119\u0142a na ziemi i po\u0142o\u017cy\u0142a obok siebie par\u0119 du\u017cych no\u017cyczek. Zaprosi\u0142a widz\u00f3w do obcinania kolejnych fragment\u00f3w jej ubrania. Na pocz\u0105tku akcja by\u0142a pow\u015bci\u0105gliwa \u2013 uczestnicy odcinali niewielkie kawa\u0142ki i robili to naprawd\u0119 ostro\u017cnie, niemal z szacunkiem do artystki.\u00a0<\/span><\/p>\n

Z czasem jednak zacz\u0119li coraz bardziej anga\u017cowa\u0107 si\u0119 w performans, a\u017c w ko\u0144cu z ubra\u0144 artystki nic nie pozosta\u0142o. Tym samym widzowie stawali twarz\u0105 w twarz z w\u0142asn\u0105 ciekawo\u015bci\u0105 oraz narastaj\u0105c\u0105 agresj\u0105. Ka\u017cdy ruch no\u017cyczek stawa\u0142 si\u0119 symbolicznym gestem: ingerencj\u0105 w cia\u0142o i autonomi\u0119 artystki, a jednocze\u015bnie testem dla publiczno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Jak rozumie\u0107 ten performans?<\/b> \u201cCut Piece\u201d to performans o w\u0142adzy, zaufaniu i odpowiedzialno\u015bci. Yoko Ono wystawi\u0142a siebie na ryzyko, zmuszaj\u0105c widz\u00f3w do konfrontacji z w\u0142asnymi granicami i emocjami. A te granice, jak widzimy, zdaj\u0105 si\u0119 przesuwa\u0107\u2026<\/span><\/p>\n

W kontek\u015bcie wojny w Wietnamie performance zyskuje dodatkowy wymiar \u2013 staje si\u0119 aktem ofiary i refleksji nad przemoc\u0105, destrukcj\u0105, a tak\u017ce ludzk\u0105\u2026 ciekawo\u015bci\u0105. Cia\u0142o artystki sta\u0142o si\u0119 lustrem, w kt\u00f3rym odbija\u0142a si\u0119 zar\u00f3wno wra\u017cliwo\u015b\u0107, jak i brutalno\u015b\u0107 odbiorc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\u201cShoot\u201d Chris Burden<\/strong><\/h3>\n

Gdzie odby\u0142 si\u0119 performance?<\/b> Santa Ana, Kalifornia (USA)<\/span><\/p>\n

Kiedy?<\/b> 1971 rok<\/span><\/p>\n

Jaki by\u0142 przebieg performansu? <\/b>Chris Burden, w\u00f3wczas m\u0142ody artysta, postanowi\u0142 dos\u0142ownie zmierzy\u0107 si\u0119 z poj\u0119ciem przemocy. Podczas performansu \u201cShoot\u201d poprosi\u0142 swojego asystenta, by z odleg\u0142o\u015bci kilku metr\u00f3w postrzeli\u0142 go w rami\u0119 z broni ma\u0142ego kalibru. Ca\u0142e wydarzenie zosta\u0142o zarejestrowane na wideo.<\/span><\/p>\n

W momencie wystrza\u0142u Burden lekko si\u0119 zachwia\u0142, ale nie upad\u0142. Rana nie by\u0142a \u015bmiertelna, cho\u0107 mog\u0142a by\u0107, gdyby asystent dobrze nie wycelowa\u0142. W\u0142a\u015bnie to ryzyko stanowi\u0142o istot\u0119 performansu. Artysta chcia\u0142, by odbiorcy poczuli, jak cienka jest granica mi\u0119dzy \u017cyciem a \u015bmierci\u0105.<\/span><\/p>\n

Jak rozumie\u0107 ten performans?<\/b> \u201cShoot\u201d by\u0142 reakcj\u0105 na przesi\u0105kni\u0119t\u0105 brutalno\u015bci\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 lat 70. \u2013 wojn\u0119 w Wietnamie, medialne obrazy \u015bmierci, spo\u0142eczne zoboj\u0119tnienie. Burden chcia\u0142 skonfrontowa\u0107 widz\u00f3w z przemoc\u0105 nie jako metafor\u0105, ale faktem. W kolejnych latach powtarza\u0142 ten motyw w ekstremalnych dzia\u0142aniach, m.in. w performansie \u201cTrans-Fixed\u201d (1974), gdy pozwoli\u0142 przybi\u0107 swoje cia\u0142o gwo\u017adziami do Volkswagena Garbusa.<\/span><\/p>\n

\u201cRytm 0\u201d Marina Abramovi\u0107\u00a0<\/strong><\/h3>\n

Gdzie odby\u0142 si\u0119 performance? <\/b>Studio Morra, Neapol (W\u0142ochy)<\/span><\/p>\n

Kiedy?<\/b> 1974 rok<\/span><\/p>\n

Jaki by\u0142 przebieg performansu? <\/b>Marina Abramovi\u0107 przygotowa\u0142a siedemdziesi\u0105t dwa rekwizyty, z kt\u00f3rych widzowie mogli korzysta\u0107 podczas jej eksperymentalnego performansu \u201cRytm 0\u201d przez pe\u0142ne sze\u015b\u0107 godzin. W\u015br\u00f3d przedmiot\u00f3w znalaz\u0142y si\u0119 te zwyk\u0142e, codzienne, takie jak szminka, mi\u00f3d czy pi\u00f3ro. By\u0142y te\u017c jednak niebezpieczne \u2013 za\u0142adowany pistolet czy n\u00f3\u017c. Artystka zastrzeg\u0142a, \u017ce bierze pe\u0142n\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za to, co si\u0119 wydarzy podczas \u201cwyst\u0119pu\u201d.<\/span><\/p>\n

Performerka sta\u0142a nieruchomo, a widzowie mieli robi\u0107 z ni\u0105, co tylko chcieli za pomoc\u0105 tych w\u0142a\u015bnie przedmiot\u00f3w (mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 to rozszerzony performans Yoko Ono). Pocz\u0105tkowo byli oni do\u015b\u0107 nie\u015bmiali, ale z czasem zacz\u0119li si\u0119 rozkr\u0119ca\u0107. Ich czyny stawa\u0142y si\u0119 coraz brutalniejsze. Niekt\u00f3rzy j\u0105 k\u0142uli, inni nacinali jej sk\u00f3r\u0119. Kto\u015b zdj\u0105\u0142 z artystki ubranie, ods\u0142aniaj\u0105c jej piersi\u2026 a ona pozostawa\u0142a niewzruszona.\u00a0<\/span><\/p>\n

Je\u015bli my\u015blisz, \u017ce na tym koniec, bardzo si\u0119 mylisz. W galerii pojawi\u0142 si\u0119 bowiem m\u0119\u017cczyzna, kt\u00f3ry si\u0119gn\u0105\u0142 po pistolet. Na szcz\u0119\u015bcie pozostali widzowie powstrzymali go przed oddaniem strza\u0142u.\u00a0<\/span><\/p>\n

Jak rozumie\u0107 ten performans? <\/b>Tak naprawd\u0119 ka\u017cdy performans mo\u017cesz postrzega\u0107 na sw\u00f3j spos\u00f3b, przez pryzmat w\u0142asnej wiedzy i do\u015bwiadcze\u0144. Je\u015bli jednak chcesz wiedzie\u0107, co my o tym my\u015blimy, to wed\u0142ug nas eksperyment ten by\u0142 psychologiczn\u0105 pr\u00f3b\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a zbada\u0107, do czego zdolni s\u0105 ludzie i jak wygl\u0105da ciemna strona ich psychiki.\u00a0<\/span><\/p>\n

Rezultatu mo\u017cna by\u0142o si\u0119 spodziewa\u0107 \u2013 ludzie, kt\u00f3rzy tak ochoczo i odwa\u017cnie krzywdzili artystk\u0119, zaraz po performansie uciekli. Wystarczy\u0142o, \u017ce przera\u017cona Marina ze \u0142zami w oczach spojrza\u0142a prosto w oczy widz\u00f3w. Bali si\u0119 konfrontacji z Marin\u0105 Abramovi\u0107. By\u0107 mo\u017ce bali si\u0119 te\u017c tego, \u017ce ich os\u0105dzi, \u017ce wytknie im, jak z\u0142ymi s\u0105 lud\u017ami. Jak p\u00f3\u017aniej przyznawali, kompletnie nie wiedzieli, co ich sk\u0142oni\u0142o do takich zachowa\u0144.\u00a0<\/span><\/p>\n

Je\u015bli kiedy\u015b pomy\u015blisz sobie, \u017ce \u201cnigdy by\u015b czego\u015b takiego nie zrobi\u0142\u201d, pami\u0119taj, \u017ce \u201cwiemy o sobie tylko tyle, na ile nas sprawdzono\u201d (Wis\u0142awa Szymborska).<\/span><\/p>\n<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n

\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n <\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n
\n
\n <\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n
\n
\n
\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n \n
\n
\n \n \"Plakat\n <\/a>\n <\/div>\n \n
\n \n <\/span>\n

Kup bilet<\/p>\n <\/a>\n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n

\n
\n
\n
\n

\u201cW poszukiwaniu cudownego\u201d Bas Jan Ader<\/strong><\/h3>\n

Gdzie odby\u0142 si\u0119 performance?<\/b> Ocean Atlantycki<\/span><\/p>\n

Kiedy?<\/b> 1975 rok<\/span><\/p>\n

Jaki by\u0142 przebieg performansu?<\/b> Holenderski artysta Bas Jan Ader od pocz\u0105tku swojej tw\u00f3rczo\u015bci fascynowa\u0142 si\u0119 upadkiem \u2013 zar\u00f3wno dos\u0142ownym, jak i metaforycznym. Wcze\u015bniej spada\u0142 z dachu swojego domu, z roweru do kana\u0142u, z krzes\u0142a w galerii. W ka\u017cdej z tych akcji bada\u0142 granic\u0119 mi\u0119dzy kontrol\u0105 a utrat\u0105 panowania nad cia\u0142em.<\/span><\/p>\n

W 1975 roku poszed\u0142 o krok dalej. W ramach performansu \u201cW poszukiwaniu cudownego\u201d postanowi\u0142 samotnie przep\u0142yn\u0105\u0107 Atlantyk w male\u0144kiej, jednoosobowej \u0142\u00f3dce. Wyruszy\u0142 z p\u00f3\u0142wyspu Cape Cod w Stanach Zjednoczonych, planuj\u0105c dotrze\u0107 do Europy. Nie chodzi\u0142o mu jednak o podr\u00f3\u017c w sensie geograficznym, a raczej o duchow\u0105 wypraw\u0119, pr\u00f3b\u0119 dotkni\u0119cia czego\u015b absolutnego, by\u0107 mo\u017ce samej granicy istnienia.\u00a0<\/span><\/p>\n

Czy nasze gdybania s\u0105 prawid\u0142owe, nigdy si\u0119 nie dowiemy, poniewa\u017c po trzech tygodniach kontakt radiowy z Aderem si\u0119 urwa\u0142. Dziesi\u0119\u0107 miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej odnaleziono jego \u0142\u00f3d\u017a u wybrze\u017cy Irlandii \u2013 dryfuj\u0105c\u0105 i cz\u0119\u015bciowo zalan\u0105 wod\u0105. Cia\u0142a artysty nigdy nie odnaleziono.<\/span><\/p>\n

Jak rozumie\u0107 ten performans? <\/b>\u201cW poszukiwaniu cudownego\u201d to jedno z najbardziej ekstremalnych (cho\u0107 nie drastycznych) dzia\u0142a\u0144 w historii sztuki performansu. To performans o t\u0119sknocie za czym\u015b, czego nie da si\u0119 uchwyci\u0107 \u2013 o ryzyku, samotno\u015bci i potrzebie przekroczenia w\u0142asnych granic, a mo\u017ce nawet samego siebie. W jego przypadku granica mi\u0119dzy artyst\u0105 a dzie\u0142em znikn\u0119\u0142a dos\u0142ownie.<\/span><\/p>\n

\u201cImponderabilia\u201d Marina Abramovi\u0107<\/strong><\/h3>\n

Gdzie odby\u0142 si\u0119 performance?<\/b> Galleria Comunale d\u2019Arte Moderna, Bolonia (W\u0142ochy)<\/span><\/p>\n

Kiedy? <\/b>1977 rok<\/span><\/p>\n

Jaki by\u0142 przebieg performansu?<\/b> Marina Abramovi\u0107 i jej \u00f3wczesny partner, Ulay, postanowili zrealizowa\u0107 prosty, ale odwa\u017cny pomys\u0142. Jak m\u00f3wi\u0142a artystka: \u201cGdyby nie arty\u015bci, nie by\u0142oby muze\u00f3w. Zdecydowali\u015bmy si\u0119 wi\u0119c na poetycki gest \u2013 arty\u015bci wciel\u0105 si\u0119 w rol\u0119 wr\u00f3t prowadz\u0105cych do muze\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\n

W praktyce oznacza\u0142o to, \u017ce oboje stali nago w zw\u0119\u017conym wej\u015bciu do galerii. Przestrze\u0144 by\u0142a tak w\u0105ska, \u017ce ka\u017cdy, kto chcia\u0142 wej\u015b\u0107 do \u015brodka, musia\u0142 przecisn\u0105\u0107 si\u0119 mi\u0119dzy ich cia\u0142ami. Widz mia\u0142 do wyboru tylko dwie opcje: zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 twarz\u0105 do Mariny albo do Ulaya. \u017badna z nich nie by\u0142a prosta ani tym bardziej neutralna.\u00a0<\/span><\/p>\n

Performance mia\u0142 trwa\u0107 trzy godziny, ale po p\u00f3\u0142torej zosta\u0142 przerwany przez w\u0142osk\u0105 policj\u0119. Obna\u017cone cia\u0142a uznano za obsceniczne, cho\u0107 w istocie \u201cImponderabilia\u201d nie mia\u0142y nic wsp\u00f3lnego z erotyk\u0105.<\/span><\/p>\n

Jak rozumie\u0107 ten performans?<\/b> To prawdopodobnie praca o relacji mi\u0119dzy sztuk\u0105, cia\u0142em i instytucj\u0105. Abramovi\u0107 i Ulay zmusili widz\u00f3w do dos\u0142ownie fizycznego do\u015bwiadczenia sztuki. Ich cia\u0142a sta\u0142y si\u0119 bram\u0105, ale te\u017c granic\u0105: mi\u0119dzy tym, co prywatne i publiczne, wstydliwe i spo\u0142eczne.\u00a0<\/span><\/p>\n

\u201cKochankowie bez mi\u0142o\u015bci\u201d Marina Abramovi\u0107, Ulay<\/span><\/h3>\n

Gdzie odby\u0142 si\u0119 performance?<\/b> Wielki Mur Chi\u0144ski, Chiny<\/span><\/p>\n

Kiedy?<\/b> 1988 rok<\/span><\/p>\n

Czas trwania:<\/b> 90 dni<\/span><\/p>\n

Jaki by\u0142 przebieg performansu?<\/b> W 1988 roku w\u0142adze Chin zgodzi\u0142y si\u0119 na realizacj\u0119 akcji \u201cKochankowie bez mi\u0142o\u015bci\u201d. Pierwotny scenariusz zak\u0142ada\u0142, \u017ce Marina Abramovi\u0107 i Ulay pod\u0105\u017c\u0105 z przeciwleg\u0142ych ko\u0144c\u00f3w Wielkiego Muru, aby spotka\u0107 si\u0119 w po\u0142owie drogi i wzi\u0105\u0107 \u015blub. Ostatecznie element \u015blubu zosta\u0142 wykluczony, ale sama idea spotkania i symbolicznej w\u0119dr\u00f3wki pozosta\u0142a nienaruszona.<\/span><\/p>\n

Marina ruszy\u0142a od wschodu, od Morza \u017b\u00f3\u0142tego \u2013 \u201cg\u0142owy smoka\u201d, Ulay od zachodu, od pustyni Gobi \u2013 \u201cogona smoka\u201d. Symbolicznie odpowiada\u0142o to \u017cywio\u0142om:\u00a0<\/span><\/p>\n